Edyta Stein

Edyta Stein, imię zakonne Teresia Benedicta a Cruce OCD lub Teresia Benedicta vom Kreuz (niem. Edith Stein, Teresa Benedykta od Krzyża; ur. 12 października 1891 we Wrocławiu; zm. 9 sierpnia 1942 w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau) – żydowskiego pochodzenia niemiecka filozof, obrończyni praw kobiet i święta Kościoła katolickiego.

Urodzona w rodzinie żydowskiej, przeszła fazę ateizmu, studiuje filozofię, jest pierwszą kobietą, która broni pracę doktorską w tej dyscyplinie w Niemczech, później kontynuuje karierę jako współpracownica niemieckiego filozofa Edmunda Husserla, założyciela fenomenologii.

W 1922 r. konwertuje na katolicyzm, w 1933 r. wstępuje do zakonu karmelitanek bosych, uważana jest za ważne ogniwo w pracy nad pojednaniem chrześcijan i Żydów[1]. Naucza i prowadzi w Niemczech wykłady, rozwijając teologię „kobiecą” (feministyczną), podobnie jak analizę filozofii Tomasza z Akwinu i fenomenologii.

W okresie nacjonalizmu pada ofiarą Holocaustu „jako Żydówka i chrześcijanka”. W Kościele katolickim adorowana jako święta i męczenniczka, a w Kościele ewangelickim uchodzi za świadka wiary. 9 sierpnia przypada w Kościele rzymskokatolickim i ewangelickim jej dzień pamięci.

Papież Jan Paweł II ogłasza Stein błogosławioną 1 maja 1987 i 11 października 1998 r. świętą. 1 października 1999 r., podczas otwarcia synodu biskupów poświęconego Europie, papież Jan Paweł II czyni ją współpatronką Europy, wraz z Brygidą Szwedzką (1303–1373) i Katarzyną ze Sieny (1347–1380)[2].

Edyta Stein
Edyta Stein (1938).
Źródło: Wikimedia Commons

Genealogia


  • Ojciec: Siegfried (1844–93), pochodzący z Gliwic handlarz drewnem i węglem w Gliwicach, Lublińcu i Wrocławiu, syn Samuela Josepha (1778–1860) i Johanny Cohn (zm. 1894);
  • Matka: Auguste (1849–1936), córka Salomona Couranta (1815–96, kupiec w Lublińcu) i Adelheid Burchard (1824–93);
  • Wujek ze strony ojca: Leo Walther (1856–1930), pochodzący z Gliwic komediopisarz, aktor, reżyser, dyrektor teatrów w Gdańsku, Norymberdze, Brombergu i Hanowerze;
  • Wujek ze strony matki: Siegmund Courant (1853–1925), kupiec w Berlinie;
  • Miała 15 rodzeństwa (4 wcześnie zmarło) m.in. bracia Paul (1872–1943, zm. w Getto Theresienstadt, kupiec, księgowy w ojcowskim zakładzie handlu drewnem) i Arno (1879–1947, kupiec,emigrował do USA), siostry Else Gordon (1876–1956, nauczycielka, emigrowała do Kolumbii), Elfriede (Frieda) Tworoger (1881–1942, zm. w Getto Theresienstadt), Rosa (ochrzczona Adelheid) (1883–1942, zamordowana w oboziez koncentracyjnym Auschwitz), Erna Biberstein (1890–1978, dr med., ginekolog, emigrowała w 1939 do USA).

Biografia


Biografia

Ojciec Edyty Stein, Siegfried Stein (1844-1893) poślubia 2 sierpnia 1871 r. Augustę Courant (1849-1936) i zamieszkuje z nią w Gliwicach (niem. Gleiwitz) na Górnym Śląsku, gdzie rodzi się ich sześcioro dzieci: Paul (1872-1943, zamordowany w getcie Theresienstadt), Selma (1873-1874), Else (1876-1954), Hedwig (1877-1880), Arno (1879-1948), Ernst (1880-1882). W 1882 rodzina zamieszkuje w Lublińcu (niem. Lublinitz), gdzie Siegfried, dzięki rodzinie żony, zakłada pierwszą własną firmę. Jest to trudny okres, w którym tylko dzięki pomocy rodzina nie popada w nędzę. Tam rodzą się ostatnie dzieci małżeństwa Steinów: Elfriede (1881-1942, zamordowana w getcie Theresienstadt), Rosa (1883-1942, zamordowana w obozie koncentracyjnym Auschwitz), Richard (1884, zmarł przy porodzie), Erna (1890-1978) i Edyta (1891-1942, zamordowana w obozie koncentracyjnym Auschwitz).

Edyta Stein przychodzi na świat 12 października 1891 r. we Wrocławiu (niem. Breslau), w „Dzień Pojednania”, jedno z najważniejszych świąt żydowskich, szczególnie dla jej mamy, praktykującej Żydówki. Ojciec umiera, gdy Edyta nie ma jeszcze trzech lat. Odtąd matka kieruje rodzinnym przedsiębiorstwem. Ta ciężka praca wymaga wiele surowości, pracy, dyscypliny, które próbowała przekazać dzieciom, podobnie jak wiarę żydowską. Edyta Stein opowiada zresztą, że jako najmłodszej w rodzinie, zgodnie z liberalną tradycją żydowską, należało do niej zadawanie pytań liturgicznych podczas świąt żydowskich, które były następnie wyjaśniane przez celebranta. Od 13 roku życia Edyta Stein zaczyna, zgodnie z żydowską tradycją, pościć do wieczora Jom Kippur. Kontynuuje tę praktykę nawet po opuszczeniu rodziny i w okresie, kiedy przestaje się modlić.

Naukę rozpoczyna w szkole podstawowej w 1896 roku. W 1906 r, opuszcza liceum wrocławskie i udaje się do Hamburga, aby przez dziesięć miesięcy pomagać siostrze Else Gordon, która właśnie urodziła kolejne dziecko. W tym czasie jej stosunek do religijnej tradycji domu rodzinnego staje się krytyczny i uważa się za ateistkę. Po powrocie do Wrocławia we wrześniu 1907 r. mama finansuje jej prywatne lekcje, co po zdaniu egzaminu w 1908 r. umożliwia jej, bez ukończenia 10 klasy, kontynuowanie nauki w 11 klasie gimnazjum i zdanie matury w 1911 roku. W tym czasie interesuje się filozofią, a zwłaszcza pismami Fryderyka Schillera, zwolennika Immanuela Kanta.

Edyta Stein angażuje się także politycznie, zostaje członkiem lokalnej sekcji pruskiego stowarzyszenia na rzecz prawa do głosowania dla kobiet. Razem z siostrą Erną należy do najbardziej radykalnego skrzydła ruchu feministycznego, skupionego wokół Anity Augspurg, Heleny Stöcker i Lindy Gustavy Heymann, które domagają się całkowitej równości między mężczyznami i kobietami.

Studia

Edyta Stein jest przekonana, że „jesteśmy na ziemi, aby służyć ludzkości (…) Aby robić to najlepiej jak potrafimy, musimy robić to, do czego jesteśmy skłonni”. Rozpoczyna zatem studiowanie psychologii, filozofii, historii i germanistyki we Wrocławiu. Niedługo po tym jej przyjaciel ze studiów Georg Moskiewicz podarowuje jej drugi tom książki głównego dzieła Edmunda Husserla „Badania logiczne”, co między innymi powoduje, że Edyta Stein zaczyna interesować się fenomenologią i postanawia później studiować w Getyndze i Fryburgu Bryzgowijskim. We Wrocławiu, gdzie uczęszcza na wykłady Williama Sterna (1871–1938) i Richarda Hönigswalda (1875–1947), zajmuje się także prowadzeniem nauki ortografii w zajęciach szkolnych dla robotników. Bierze udział w spotkaniach towarzystwa kobiecego, gdzie poznaje nauczycielkę Käthe Scholz, prowadzącą wykłady filozoficzne dla kobiet.

Od 1913 r. Edyta Stein kontynuuje studia w Getyndze, gdzie wykłady z filozofii prowadzi Leonard Nelson (1882–1927), z historii uczeń Leopolda von Ranke Max Lehmann (1845–1929). Dzięki Georgowi Moskiewiczowi zostaje przyjęta do towarzystwa filozoficznego w Getyndze, które skupia członków rodzącej się fenomenologii m.in. Edmunda Husserla, Adolfa Reinacha i Maxa Schelera. Od czasu tych spotkań prowadzi korespondencję z Romanem Ingardenem, Hansem Lippsem, Alexandree Koyré. Poznaje też Dietricha von Hildebrandta, a przede wszystkim Hedwig Conrad-Martius i Théodora Conrada, którzy zostają jej najbliższymi przyjaciółmi.

Edyta Stein postanawia przygotować się do egzaminu państwowego, pierwszego etapu przed pracą dyplomową. Uczęszcza na odczyty Maxa Schelera, który organizuje przemówienia, począwszy od publikacji nowego eseju zatytułowanego „Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethik” (1913–1916), w którym Stein znajduje liczne inspiracje do własnej pracy na temat empatii. Jej egzamin przewidziany jest na listopad 1914 roku.

Gdy wybuchła pierwsza wojna światowa, Edyta Stein ma 23 lata i postanawia wrócić do Wrocławia. W tej chwili chce służyć i pomagać najlepiej jak potrafi. Uczęszcza na kurs pielęgniarstwa. W 1916 r. wraca do Getyngi, aby zdać egzamin państwowy i początkiem stycznia otrzymuje dyplom z notą „bardzo dobry”. Po egzaminie wstępuje do Czerwonego Krzyża i udaje się do szpitala wojskowego w Hranicach na Morawach, pracuje na sali operacyjnej, opiekuje się chorymi i widzi umierających ludzi w kwiecie wieku, pochodzących z całej Europy Wschodniej. Jest to rodzaj doświadczenia praktycznej empatii: jak porozumieć się z ludźmi, których nie zna się języka ? Za odwagę i poświęcenie otrzymuje medal.

Później postanawia poważnie poświęcić się pracy dyplomowej. Teraz należy do kręgu swoich mistrzów. Jej przyjaciel Adolf Reinach (1883–1917) na początku wojny w 1914 r. przeszedł na protestantyzm, co, jak sam przyznał, było postrzegane jako przejście z judaizmu na katolicyzm. Został ochrzczony 9 kwietnia 1916 roku. Edyta Stein coraz częściej spotyka się z chrześcijanami w kręgu filozofów. Kontynuuje swoją pracę dyplomową będąc zastępcą nauczyciela we Wrocławiu. Postanawia podążyć za Husserlem do Fryburga Bryzgowijskiego, gdzie jest jedną z pierwszych kobiet, która obroniła pracę doktorską summa cum laude w 1917 roku. Jej praca doktorska zatytułowana „O zagadnieniu wczucia” („Zum Problem der Einfühlung”), które definiuje jako „doświadczenie sui generis, doświadczenie stanu świadomości innych w ogóle (...) Doświadczenie, jakie jaźń w ogóle ma z inną jaźnią podobną do tej”.

W tym czasie często spotyka się z polskim studentem, Romanem Ingardenem (1893–1970), w którym się zakochuje.

W 1918 r. zostaje we Fryburgu asystentką Edmunda Husserla. Prowadzi wykłady wprowadzające do myśli filozofa. Jej poszukiwanie filozoficzne dotyczy w szczególności ludzkiej postaci, relacji interpersonalnych, wspólnot przynależności (państwo, grupy etniczne i religijne, etc.). Kładzie nacisk na sens wartości, wolność, odrzucenie totalitaryzmu. Pomimo, że Husserl wysoko ją ceni to, nie zostaje dopuszczona do habilitacji, co pozwoliłoby jej na objęcie katedry. Wydaje się, że jego sprzeciw opiera się na obawie przed niepowodzeniem tego procesu, ponieważ żadna kobieta nie kierowała jeszcze katedrą filozofii w Niemczech. Ponadto, podobnie jak wielu żydowskich nauczycieli, sam Husserl jest w trudnej sytuacji. W 1919 r. Edyta Stein składa pismo habilitacyjne pt. „Psychische Kausalität” na uniwersytecie w Getyndze, które zostaje odrzucone; również złożona we Wrocławiu i Fryburgu Bryzgowijskim rozprawa filozoficzna „Potenz und Akt” nie przynosi pożądanego efektu. Podobnie próby habilitacji w Kilonii i Hamburgu nie powiodły się tylko z tego powodu, że była kobietą.

Konwersja na katolicyzm

Konwersję Edyty Stein poprzedza długa droga poszukiwań intelektualnych i duchowych, która obejmuje lata 1916–1921. W 1917 roku, w pracy doktorskiej pt. „O zagadnieniu wczucia”, nie przestaje jeszcze uważać siebie, z powodu swojej osobistej niekompetencji, za na wskroś niereligijną. W 1919 r. odkrywa książkę „Ćwiczenia duchowne” Ignacego Loyoli, która popycha ją do trzydziestodniowych rekolekcji zgodnie z planem założyciela jezuitów; studiuje również „Wprawki do chrześcijaństwa” Sørena Kierkegaarda (1813–1855) i „Wyznania” świętego Augustyna. Podczas wizyty w katedrze we Frankfurcie nad Menem spotyka kobietę, która weszła do niej i po krótkiej modlitwie ją opuściła. Dla Edyty Stein była to rzecz nieznana. „Dla mnie było to coś zupełnie nowego. W synagogach i świątyniach, które znałam, udawało się do nich oficjalnie. Tutaj, w środku spraw codziennych, ktoś wchodzi do kościoła, jakby w celu poufnej wymiany zdań. Tego nigdy nie mogłam zapomnieć[3].

Edyta Stein głęboko przeżyła w 1917 r. śmierć przyjaciela Reinacha. „Odziedziczyła” jego notatki filozoficzne, w których Reinach usiłuje zrozumieć swoją ewolucję religijną na drodze do chrześcijaństwa. „Powodem decydującym mojej konwersji na chrześcijaństwo był sposób, w jaki moja przyjaciółka, mocą tajemnicy krzyża, dokonała ofiary, która została nałożona na nią po śmierci męża” - pisze Edyta Stein. Punktem zwrotnym staje się dla niej wstąpienie Anny Reinach, żony jej przyjaciela do zakonu benedyktynek i lektura autobiografii św. Teresy z Avili. 1 stycznia 1922 r. przyjmuje chrzest w Bad Bergzabern w tamtejszym kościele rzymskokatolickim i otrzymuje imiona Edyta, Teresa (takie same imię jak Teresa z Avili), Hedwiga (imię matki chrzestnej Hedwig Conrad-Martius). W 1923 r. przenosi się do Palatynatu, gdzie dzięki pośrednictwu jej duchowego przewodnika, prałata Josepha Schwinda (1851–1927), otrzymuje posadę nauczycielki w szkole dominikanek przy klasztorze św. Magdaleny w Spirze (niem. Speyer). Między 1927 a 1933 r. ma liczne kontakty z arcyopactwem św. Marcina w Beuron. Arcybiskup Beuron Raphael Walzer (1888–1966) przez lata powstrzymuje ją przed planowanym wstąpieniem do karmelitanek i prosi, aby kontynuowała swoją działalność publiczną. Edyta Stein przenosi się zatem do Niemieckiego Instytutu Pedagogiki Naukowej (niem. Deutsches Institut für wissenschaftliche Pädagogik) w Münster w 1932 r., katolickiej instytucji, w której szczególnie lubi odwiedzać kościół św. Ludgera. W Münster studiuje między innymi pisma św. Tomasza z Akwinu. W tym czasie poznaje filozofa Petera Wusta (1884–1940). Edyta Stein wygłasza wykłady na temat kwestii kobiecych i problemów współczesnej edukacji dziewcząt.

W 1933 r., pozbawiona jako Żydówka prawa do wypowiedzi publicznych, postanawia wstąpić do karmelitanek, pomimo swoich 41 lat. Zostaje przyjęta do zakonu karmelitanek w Kolonii. Habit przyodziewa 14 kwietnia 1934 r. i otrzymuje imię „Teresa Benedykta od Krzyża”. Przełożone zachęcają ją do podjęcia prac filozoficznych. W Wielkanoc 21 kwietnia 1935 r. składa śluby zakonne. W 1937 r. kończy pismo „Byt skończony a byt wieczny” („Endliches und ewiges Sein”), uważane za najważniejsze dzieło Edyty Stein. Wyznacza w nim ścieżkę poszukiwania Boga, która przechodzi przez poszukiwanie samoświadomości. Zbiór jej prac nie zostanie jednak opublikowany z powodu prawa antyżydowskiego, panującego w Trzeciej Rzeszy. 14 września 1936 r. odnawia śluby zakonne. 21 kwietnia 1938 r. składa śluby wieczyste jako karmelitanka. W obliczu niebezpieczeństwa, które przedstawia prawo nazistowskie, siostra Teresa Benedyktyna od Krzyża otrzymuje 31 grudnia 1938 r. zgodę na wyjazd do karmelitanek w Echt w Holandii. Jej siostra Rosa, która również konwertuje na katolicyzm, dołącza do niej później po pobycie w Belgii.

Coraz bardziej zaniepokojona losem przyjaciół i rodziny żydowskiej postanawia poświęcić się dla pokoju i 9 czerwca 1939 r. redaguje testament, w którym „błaga Boga, aby zabrał moje życie w zamian za pokój na świecie, ratunek dla Niemiec, zadośćuczynienie za niewiarę narodu żydowskiego i wreszcie za moich krewnych, żywych i umarłych, i wszystkich, których Bóg mi dał, aby nikt z nich nie zginął”. Także po konwersji odczuwa przynależność do narodu żydowskiego. Chrzest i wstąpienie do zakonu Edyty Stein wzbudza nawet jedenaście lat później napięcia w rodzinie, zwłaszcza z matką, która jej przestąpienie na katolicyzm rozumie jako apostazje. Edyta Stein postrzega to jako swoje przeznaczenie, aby przyjąć w swoim sercu cierpienia swego ludu i ofiarować je Bogu jako zadośćuczynienie: „Muszę ciągle myśleć o królowej Esterze, która została zabrana ze swego ludu, aby stanąć przed królem. Jestem bardzo biedną i bezsilną małą Esterą, ale król, który mnie wybrał, jest nieskończenie wielki i miłosierny” – napisała jesienią 1938 roku.

O tym, jak bardzo czuje się związana ze swoim pochodzeniem, może świadczyć jej wypowiedź: „Chodź, idziemy dla naszego ludu”. Mówi to, gdy ona i jej siostra zostały zabrane z zakonu karmelitanek przez gestapo. Stwierdzenie to nie jest jednak pewne i nie pojawia się w najwcześniejszej biografii Edyty Stein ani w aktach procesu beatyfikacyjnego[4].

Aneksja Holandii przez Niemcy bardzo komplikuje sytuację Edyty Stein z powodu jej pochodzenia żydowskiego. Niemniej Teresa Benedyktyna od Krzyża pisze nadal, a z okazji 400-setnej rocznicy narodzin św. Jana od Krzyża (1542–1591) zaczyna studiować jego teologię mistyczną, czego efektem jest pismo „Scientia Crucis”. Tymczasem nasilający się w Holandii antysemityzm powoduje, że postanawia udać się do karmelitanek w Szwajcarii. Jej wysiłki spełzły na niczym, gdyż odmówiono jej prawa do emigracji. W czerwcu 1942 roku napisała: „Od miesięcy noszę w sercu małą karteczkę ze słowami Chrystusa: 'Gdy was prześladować będą w jednym mieście, uciekajcie do drugiego'(Ew. św. Mateusza, rozdz. 10, wers 23)".

Zaangażowanie polityczne i feminizm

Edyta Stein interesuje się bardzo kwestiami dotyczącymi kobiet. Walczy o prawo kobiet do głosowania, które otrzymują w Niemczech w 1919 roku. Wstępuje do organizacji „Pruskie Stowarzyszenie na rzecz Prawa Kobiet do Głosowania”. W styczniu 1919 r. wstępuje do Niemieckiej Partii Demokratycznej (niem. Deutsche Demokratische Partei), partii centrolewicowej, która przyjmuje i chroni feministki i osoby pochodzenia żydowskiego. Z czasem jest coraz bardziej krytyczna w stosunku do militaryzmu pruskiego i wzrastającego antysemityzmu. W 1919 r. pisze: „W każdym razie my (Żydzi) nie możemy oczekiwać współczucia ze strony prawicy.” Polskiego przyjaciela Romana Ingardena informuje o „przerażającym antysemityzmie, który tu panuje (w Niemczech)”. Stopniowo ta wielka idealistka jest rozczarowana rzeczywistością polityczną. Później pisze:„ Jako młoda studentka byłam radykalną feministką. Później straciłam zainteresowanie tą kwestią. Teraz poszukuję rozwiązań czysto obiektywnych”. W listach z lat trzydziestych mówi o polskich pisarzach i Francuzie Romainie Rollandzie, którego lubiła, i odrzuca widok wspólnoty ludzkiej rozdartej przez zaostrzający się nacjonalizm. To bez wątpienia początek wspólny jej feminizmu i pacyfizmu.

Edyta Stein jest pierwszą kobietą, która zostaje doktorem filozofii w Niemczech i pierwszą, która oficjalnie domaga się prawa kobiet do habilitacji i profesury akademickiej. Niemożliwość habilitacji skłania ją do założenia prywatnej akademii, w której przyjmuje 30 uczniów, wśród których jest przyszły socjolog Norbert Elias (1897–1990). Swoje refleksje publikuje w 1925 r. w książce „Eine Untersuchung über den Staat” („Studium o państwie”). Przeciwstawia się w niej ideologii narodowego socjalizmu niemieckiego, jak również ideologii marksistowskiej.

Do końca życia Edyta Stein obserwuje drogę dotyczącą praw otrzymanych przez kobiety i zmianę mentalności oraz redaguje kilka pism poruszających kwestie edukacji, zawodu i miejsca kobiet w społeczeństwie: „Die Frau. Ihre Aufgabe nach Natur und Gnade” (pol. wyd. „Kobieta: Jej zadanie według natury i łaski”), „Beruf des Mannes und der Frau nach Natur- und Gnadenordnung” (1931), „Probleme der neueren Mädchenbildung” (1932).

Po przejęciu władzy przez narodowych socjalistów, wprowadzaniu antyżydowskich praw i wzywaniu do pogromów pisze w połowie kwietnia 1933 r. list do ówczesnego papieża Piusa XI z prośbą o oficjalny protest przeciwko prześladowaniu Żydów:

„Wszystko, co się zdarzyło, i codziennie dzieje, pochodzi od rządu, który nazywa się „chrześcijańskim”. Od tygodni czekają i mają nadzieję nie tylko Żydzi, lecz także tysiące katolików w Niemczech - ja myślę, że na całym świecie - na to, że Kościół Chrystusowy zabierze głos, aby położyć kres nadużywaniu imienia Chrystusa. (…) Wszyscy, którzy są wiernymi dziećmi Kościoła i patrzą na sytuację w Niemczech z otwartymi oczami, obawiają się najgorszego dla reputacji Kościoła, jeśli cisza będzie trwać dłużej.[5]

Edyta Stein nie otrzyma odpowiedzi z Watykanu, nie nastąpi oficjalny protest Kościoła katolickiego, ani papieża. Jest to dla niej wielkie rozczarowanie. Dobro ludzi przegrywa z interesem Kościoła rzymskokatolickiego, który w tym czasie prowadzi negocjacje dotyczące konkordatu z Rzeszą, który później i tak Hitler złamie. Podpisanie konkordatu z Trzecią Rzeszą stanowi praktycznie legitymizację przez zwierzchnie władze Kościoła rzymskokatolickiego, w tym papieża Piusa XI, reżimu nazistowskiego, dokonywanych przez niego zbrodni i Holocaustu.

Z powodu nacisku reżimu nazistowskiego Edyta Stein rezygnuje ostatecznie końcem kwietnia 1933 r. z posady w Münster, aby instytut ochronić przed szkodą. Zdecydowanego zakazu nauczania czy pisania nigdy nie otrzyma.

Śmierć

Pomnik Edyta Stein
Pomnik Edyty Stein w Dusznikach-Zdroju.
Foto: Roman Penkała

Dekret z 30 lipca 1942 r. prowadzi do aresztowania 1.200 „Żydów wyznania katolickiego”. Edyta Stein zostaje aresztowana przez SS 2 sierpnia 1942 r. razem z siostrą Rosą. Trafiają do obozu policyjnego w Amersfoort, a następnie do obozu przejściowego w Westerbork. Spotyka tam dwie przyjaciółki, dwie młode Żydówki, które zostały katoliczkami: Ruth Kantorowicz i Alice Reis. W obozie Westerbork poznaje inną wielką żydowską mistyczkę XX wieku, Etty Hillesum (1914–1943), która właśnie zostaje zatrudniona przez obozowy oddział Rady Żydowskiej do pomocy w rejestracji więźniów. O świcie 7 sierpnia Edyta Stein i jej siostra Rosa wyjeżdżają w konwoju 987 Żydów do Auschwitz-Birkenau, gdzie dwa dni później są zamordowane w komorze gazowej.

1 maja 1987 papież Jan Paweł II ogłasza Edytę Stein błogosławioną a 11 października 1998 r. świętą. 1 października 1999 r., podczas otwarcia synodu biskupów poświęconego Europie, papież Jan Paweł II czyni ją współpatronką Europy, wraz z Brygidą Szwedzką (1303–1373) i Katarzyną ze Sieny (1347–1380).

Podaje się dwa motywy beatyfikacji Edyty Stein: pierwszym jest uznanie jej szlachetności, drugim męczeństwo. Edyta Stein została kanonizowana po cudownym uzdrowieniu w szpitalu General Hospital w Massachusetts małej Teresy Benedicty McCarty, urodzonej w rocznicę śmierci Edyty Stein. W wyniku tej kanonizacji rozpoczęła się w 1998 r. polemika, w której niektórzy zarzucają papieżowi Janowi Pawłowi II chęć podważenia specyfiki Holokaustu. Niektóre osobistości żydowskie krytykują papieża i żądają anulowania kanonizacji, która jest uważana za usiłowanie „chrystianizacji zagłady Żydów”. Ta polemika wydaje się być częściowo spowodowana błędną interpretacją przemówienia papieża Jana Pawła II, który stwierdził: „Obchodząc teraz wspomnienie nowej świętej, nie możemy rok po roku nie wspominać także Holokaustu, tego okrutnego planu eksterminacji narodu, który kosztował życie milionów żydowskich braci i sióstr”. Niektórzy myślą, że jest to dzień upamiętniający ludobójstwo Żydów, ale ten dzień nigdy nie został ustanowiony, a słowa były prawdopodobnie przeinterpretowane.

Uta Ranke-Heinemann, która w 1970 r. otrzymała jako pierwsza kobieta na świecie tytuł profesora teologi, i która utraciła go również jako pierwsza kobieta na świecie w 1987 r. z powodu poddawania w wątpliwość dziewictwa Marii z Nazaretu, widzi w Edycie Stein „zgubioną i zdezorientowaną ofiarę dwóch tysięcy lat katolickiej demagogi antyżydowskiej, kiedy [Stein] powiedziała na przykład o nocy kryształowej (niem. Kristallnacht, Reichskristallnacht lub Reichspogromnacht) w 1938 roku: «To jest wypełnienie klątwy, którą mój naród na siebie ściągnął». W ten sposób Edyta Stein staje się kolejnym „głosem chrześcijańsko-antyżydowskiego zniesławienia, które zaczyna się już w Ewangeliach i które sprawiły, że chrześcijanie przez 2000 lat wierzyli w przekleństwo Żydów”[6].

Pisma


  • Das Einfühlungsproblem in seiner historischen Entwicklung und in phänomenologischer Betrachtung. 1917. (dysertacja, 1917).
  • Zum Problem der Einfühlung. Halle (Saale), 1917.
  • Potenz und Akt. Studien zu einer Philosophie des Seins. (1931), wydane pośmiertnie w 1988.
  • Endliches und ewiges Sein (1937), wydane pośmiertnie w Freiburg: Herder, 1950.
  • Kreuzeswissenschaft. Studie über Joannes a Cruce. (1942).
  • Aus dem Leben einer jüdischen Familie und weitere autobiographische Beiträge. Nauwelaerts, Louvain 1965.

Literatura


Linki


  • Edith Stein w de.wikipedia.org (online).
  • Edith Stein w fr.wikipedia.org (online)

Przypisy


  1. Gedenkfeier für Edyta Stein in Auschwitz-Birkenau. Patronin Europas und Frauenrechtlerin. Domradio, 8. September 2012.
  2. LETTERA APOSTOLICA IN FORMA DI «MOTU PROPRIO» PER LA PROCLAMAZIONE DI SANTA BRIGIDA DI SVEZIA SANTA CATERINA DA SIENA E SANTA TERESA BENEDETTA DELLA CROCE COMPATRONE D'EUROPA (List apostolski w formie «Motu proprio» proklamujący św. Brygidę Szwedzką, św. Katarzynę ze Sieny i św. Edytę Stein patronkami Europy).
  3. Edith Stein: Vie d’une famille juive, 2008.
  4. Felix M. Schandl: «Ich sah aus meinem Volk die Kirche wachsen». Edith Steins christliches Verhältnis zum Judentum und ihre praktischen Konsequenzen. W: Teresianum 43 (1992/1), (PDF, dostęp 23.11.2023).
  5. M. Amata Neyer: Der Brief Edith Steins an Papst Pius XI. W: Edith Stein-Jahrbuch 2004. (Internet Archive) (PDF; 9,2 MB), Würzburg 2004, s. 18–22.
  6. Ranke-Heinemann, U., "Ein Antisemit und Kriegsfreund". W: Junge Welt z 7 października 2005.