Rudolf Heidenhain

Rudolf Peter Henrich Heidenhain (ur. 29 stycznia 1834 w Kwidzynie (wówczas niem. Marienwerder, Westpreußen), zm. 13 października 1897 we Wrocławiu (wówczas niem. Breslau)) – niemiecki fizjolog i nauczyciel akademicki. (wyznanie ewangelickie)

 Rudolf Heidenhain
Rudolf Heidenhain.
Źródło: Wikimedia Commons

Genealogia

  • Ojciec: Heinrich (1808–68, wyz. mojżeszowe, od 1832 ewangelickie), lekarz w Kwidzynie, syn kupca Jacoba Heidenheimera w Naumburgu;
  • Matka: Maria Brand;
  • Rodzeństwo: 9, z czego 4 lekarzy;
  • Żona: 1) od 1859 Fanny (1841–67), córka Alfreda Volkmanna (zm. 1877, prof. fizjologii w Halle i Adele Härtel, 2) od 1878 Mathilde, córka nadleśniczego Kohli w Kwidzynie;
  • Szwagier: Richard von Volkmann-Leander (zm. 1889), prof. med. w Halle;
  • Dzieci: 6 synów z 1)małżeństwa i 3 córki z 2) małżeństwa.

Życiorys

Od 1850 r. Rudolf Heidenhain studiował początkowo nauki przyrodnicze w Królewcu. Wkrótce przeniósł się na medycynę. Po studiach w Halle i Berlinie (1852–54) doktoryzował się w 1854 r. u Emila du Bois-Reymonda dysertacją o nerwach serca u żaby. Przez krótki czas był asystentem Emila du Bois-Reymonda, po czym podjął pracę w Instytucie Fizjologii Alfreda Wilhelma Volkmanna w Halle, gdzie w 1857 r. habilitował się ulepszoną metodą określenia ilości krwi w organizmie. Dopiero 25 lat później, po śmierci anatoma Karla Bogislausa Reicherta, powołano go w 1859 r. na katedrę fizjologii i histologii do Wrocławia, gdzie pozostał do śmierci. W roku akademickim 1872/73 wybrano go na rektora uniwersytetu. W 1873 r. został członkiem Niemieckiej Akademii Przyrodników Leopoldina.

Dokonania

Rudolf Heidenhain był niezwykle skrupulatnym i starannym obserwatorem, cierpliwy w eksperymentowaniu, inspirującym nauczycielem, a jednocześnie o wielkim samokrytycyzmie i wszechstronności w dziedzinach pracy. Kombinacja mikroskopii z eksperymentami fizjologicznymi i analizą chemiczną była jego wielką siłą. Dzięki temu udało mu się dokonać ważnych ustaleń, które zachowały do dzisiaj swoją aktualność. W ten sposób odkrył odmienną funkcję ślinianek surowiczych i śluzowych (1868); jako pierwszy odkrył dwie różne komórki gruczołowe żołądka (1869/71). Jako pierwszy opisał procesy powstawania wydzieliny w ciele komórki gruczołowej. Sprzeciwił się też dominującemu wówczas czysto fizycznemu wyjaśnianiu wydzielania gruczołowego przez dyfuzję i osmozę, zwłaszcza po wynikach jego analizy zachowania się komórek nerek podczas wydzielania moczu (1874). Wykazał również, że wchłanianie z jelita cienkiego do krwi nie jest tak prostym procesem, ponieważ może zachodzić również wbrew gradientowi stężeń roztworów (1888/94).

W swoich badaniach nad metabolizmem mięśni Rudolf Heidenhain wykazał, że każdemu skurczowi mięśnia towarzyszy wydzielanie ciepła, odpowiadające wydajności pracy (1864). Fizjologia nerwów zawdzięcza mu odkrycie wpływu nerwu błędnego na częstość akcji serca i siłę mięśnia sercowego. Heidenhain rozróżniał włókna nerwowe troficzne i wydzielnicze. Na podstawie swoich eksperymentów nad „hipnozą”, wówczas jeszcze nazywaną „magnetyzmem zwierzęcym”, stworzył koncepcję centralnego hamowania i pobudzania w mózgu (od 1880 r.), z której wynikają prace I. P. Pawłowa. Nie należy zapominać o jego poparciu dla eksperymentów na zwierzętach podczas kontrowersji wokół wiwisekcji w 1877 r. Na zlecenie pruskiego Ministerstwa Kultury napisał w 1884 r. starannie przemyślane memorandum na ten temat.

Pisma

  • Historisches und Experimentelles über Muskeltonus. W: Arch f. Anatomie, Physiologie u. wiss. Medicin. 1856.
  • Beitrag zur Anatomie der Peyer’schen Drüsen. W: Arch f. Anatomie, Physiologie u. wiss. Medicin. 1859.
  • Physiologische Studien. Berlin 1856.
  • Studien des Physiologischen Instituts zu Breslau. Leipzig 1861–1868.
  • Mechanische Leistung, Wärmeentwickelung und Stoffumsatz bei der Muskelthätigkeit. Leipzig 1864.
  • Die Vivisektion im Dienste der Heilkunde. 1879
  • Der sogenannte thierische Magnetismus. Physiologische Beobachtungen. Leipzig 1880.
  • Die Vivisektion im Dienste der Gesundheit. 1884.

Literatura