Ricarda Huch


Ricarda Octavia Huch(pseudonim Richard Hugo; ur. 18 lipca 1864 w Brunszwiku; zm. 17 listopada 1947 w Schönberg im Taunus, obecnie część miasta Kronberg) – niemiecka pisarka, poetka, filozof i historyk. Była pierwszą uznaną pisarką zawodową w obszarze niemieckojęzycznym. Jako jedna z pierwszych kobiet została przyjęta do Sekcji Literatury Pruskiej Akademii Sztuk. W 1928 i 1929 roku była wymieniana jako kandydatka do Literackiej Nagrody Nobla i była pierwszą kobietą, która otrzymała Nagrodę im. Goethego Miasta Frankfurt nad Menem. (wyznanie luterańskie)

Ricarda Huch
Ricarda Huch ok. 1930 roku.
Źródło: Wikimedia Commons


Genealogia

  • Ojciec: Richard (1830–ok. 1882), hurtownik w Porto Alegre/Brazylia, po bankructwie domu handlowego zamieszkał w 1864 w Brunszwiku;
  • Matka: Emilie (1842–83), córka radcy policji Juliusa Hähna i Emilie Wieter;
  • Rodzeństwo: brat Rudolf (1862–1943), pisarz i siostra Lilly;
  • Kuzynowie: Felix (1880–1952, pisarz), Friedrich (1873–1913, pisarz);
  • Mąż: 1) od 1898 (rozwód 1906) dr med. Ermanno Ceconi (1870–1927), 2) od 1907 (rozwód 1911) dr prawa Richard Huch (1850–1912, kuzyn i szwagier), syn adwokata i notariusza Williama Hucha i Agnes Schwerin;
  • Dzieci: z pierwszego małżeństwa córka Marietta (ur. 1899).

Życiorys i twórczość

Ricarda Huch (1864–1947) pisarka, poetka
Ricarda Huch jako studentka w Zurychu.
Źródło: Wikimedia Commons

Ricarda Huch urodziła się 18 lipca 1864 w Brunszwiku w zamożnej rodzinie mieszczańskiej pielęgnującej tradycje kulturalno–intelektualne. Zarówno jej brat Rudolf, jak również kuzynowie Felix i Friedrich byli pisarzami. Plajta firmy ojca i uwikłanie w tragiczny związek miłosny z mężem siostry, a jej kuzynem Richardem Huchem, spowodowały, że w 1887 roku zamieszkała w Zurychu. Tam zdała maturę, a po sześciu semestrach studiów historycznych uzyskała w 1891 roku stopień doktora filozofii dzięki dysertacji pt. Die Neutralität der Eidgenossenschaft, besonders der Orte Zürich und Bern, während des spanischen Erbfolgekrieges (1892). Następnie do 1896 roku pracowała w Zurychu jako bibliotekarka i nauczycielka języka niemieckiego i historii, co znalazło oddźwięk w autobiograficznej książce Wiosna w Szwajcarii (Frühling in der Schweiz, 1938). Z Zurychu wyjechała w 1896 do Bremy.

Już wydany w 1891 roku tom Wierszy (Gedichte) ukazał charakterystyczne dla jej wielu dzieł połączenie entuzjastycznego ognia miłości i życia, z jej wzrastającą pesymistyczną oceną kultury, skłonnością do apoteozy przemijania i śmierci, postawy, którą dzieliła z przedstawicielami secesji (niem. Jugendstil). Wynikająca z tego sprzeczność jej liryki z naturalizmem ukazuje się także w kilku dramatach m.in. Evoë! (1892), Dornröschen (1893), w łączących rzeczywistość i misterium nowelach (Die Hugenottin, 1893; Der Mondreigen von Schlaraffis, 1896; Haduvig im Kreuzgang, 1897; Fra Celeste, 1899; Die Maiwiese, 1899), ale także w powieściach noszących cechy autobiograficzne Erinnerungen von Rudolf Ursleu dem Jüngeren (1893) i Vita somnium breve (1903, od 1913 pt. Michael Unger), które, podobnie jak cała jej wczesna twórczość, napisane są w świadomie stylizowanym języku, charakteryzującym się muzykalnością i bogactwem uczuć. Podczas gdy tutaj znajduje wyraz jej retrospektywny świat subiektywnych przeżyć, to powieść Aus der Triumphgasse (Z uliczki triumfu, 1902), której akcja toczy się w Trieście, rodzinnym mieście jej pierwszego męża, wyrosła z bezpośredniej konfrontacji ze społecznymi niedociągnięciami jej środowiska. Wprawdzie także w niej zachowany jest artystyczny dystans do rzeczywistości, a tym samym owa charakterystyczna cecha całej jej twórczości, osobliwy pociąg do romantyzmu, który wyznaczył kierunek dla ruchu neoromantycznego. Tak więc jej studium literackie Die Romantik (Romantyzm) (I: Blütezeit der Romantik (Okres rozkwitu romantyzmu), 1899; II: Ausbreitung und Verfall der Romantik (Upowszechnienie i upadek romantyzmu), 1902) jest również zdeterminowane zamiarem przyczynienia się do odnowienia jej epoki zgodnie z duchem romantyzmu, a jednocześnie służy usprawiedliwieniu jej romantyzmu zaangażowanego w misji, która ma służyć pojednaniu współczesnego człowieka z naturą. Takie uduchowienie natury widzi Ricarda Huch urzeczywistnione w postaci Gottfrieda Kellera, któremu poświęciła monografię (Gottfried Keller, 1904).

W 1900 roku Ricarda Huch zamieszkała z rodziną w Monachium. Tam zaprzyjaźniła się z malarką Sophie von Scheve. Odbyła podróże do Wenecji, Rawenny i w 1904 roku odwiedziła Rzym. W 1905 roku jej mąż Ermanno Ceconi zaczął romans z Käte Huch, córką siostry Ricardy Lilly i Richarda Hucha,  młodzieńczej miłości Ricardy, co doprowadziło do rozwodu obu par małżeńskich. Po rozstaniu z mężem opublikowała oparte na faktach historycznych powieści Die Geschichten von Garibaldi (Opowieści Garibaldiego) (I: Die Verteidigung Roms (Obrona Rzymu), 1906; II: Der Kampf um Rom (Walka o Rzym), 1907) i Das Leben des Grafen Federigo Confalonieri (Życie hrabiego Federigo Confalonieri, 1910).

W 1907 roku Ricarda Huch poślubiła Richarda Hucha i zamieszkała ponownie w Brunszwiku. Jednak małżeństwo było nieszczęśliwe i zakończyło się w 1911 roku rozwodem, po którym Ricarda wróciła do Monachium, gdzie pozostała do 1927 roku, z przerwą na pobyt w Szwajcarii w latach 1916–18. W Monachium znalazła teraz takich przyjaciół jak Karl Wolfskehl i Heinrich Wölfflin, którzy podzielali jej skłonności artystyczne i naukowe. W stolicy Bawarii powstały jej ważne książki np. w oparciu o Fryderyka Schillera Geschichte des dreißigjährigen Krieges (Historia wojny trzydziestoletniej) napisała trzytomowe dzieło Der große Krieg in Deutschland (Wielka wojna w Niemczech, 1912–14), które oscyluje gdzieś między historiografią a rekonstrukcją poetycką. Ricarda Huch określała to dzieło, które stanowi szczyt jej twórczości, nie jako powieść, lecz jako „przedstawienie”. Napisane w przeczuciu nadchodzącej pierwszej wojny światowej dzieło przedstawia, poprzez bogactwo poszczególnych losów i epizodów, obraz epoki pogrążającej się w duchowym spustoszeniu, człowieka nieświadomego już swojej prawdziwej natury; dzięki niemu poetka ukazuje się jednocześnie jako historyk myślący w uniwersalnych wymiarach historycznych.

Przeżycia z pierwszej wojny światowej spowodowały, że twórczość poetycka zeszła na drugi plan; w następnym czasie powstały tylko nieliczne prace poetyckie różnej rangi takie jak kryminalna powieść poetycka Der Fall Deruga (1917), naznaczona postacią pierwszego męża, z którym utrzymywała przyjacielskie kontakty aż do jego śmierci w 1927 roku, ponadto Graf Mark und die Prinzessin von Nassau-Usingen (1925), Der wiederkehrende Christus (1926), Weiße Nächte (1943), Der falsche Großvater (1947), jak również tom liryki Herbstfeuer (1944). Jej późne prace wykazują wpływ światopoglądowej refleksji, łączą elementy filozoficzne, religijne i polityczne, skupiają się na poznaniu ludzkiego losu i historii określonych idei i mocy. W 1914 roku powstało pismo Natur und Geist als die Wurzeln des Lebens und der Kunst (Natura i duch jako korzenie życia i sztuki, od 1922 pt. Vom Wesen des Menschen, Natur und Geist [O charakterze człowieka, natury i ducha]), które ukazuje zaangażowanie Ricardy Huch w dziedzictwo romantyzmu, ujawnia się już jej zwrot ku wierze chrześcijańskiej. Nawiązuje do filozofii przyrody i tożsamości Schellinga, z którym dzieli trud urzeczywistnienia doskonałości podmiotu przez przezwyciężenie drzemiącej w człowieku sprzeczności natury i ducha, procesu, który pierwszy raz swoje wypełnienie znalazł w Jezusie Chrystusie, a jego ponowne dokonanie widziała w postaci Marcina Lutra. W pismach filozoficzno-religijnych (Luthers Glaube [Wiara Lutra], 1916; Der Sinn der Heiligen Schrift [Sens Pisma Świętego], 1919; Entpersönlichung [Depersonalizacja], 1921) zwraca się do człowieka jej współczesnego, którego utrata jedności życia i myśli zaprowadziła do powstałego u Francisa Bacona sceptycyzmu.

Zentralbibliothek Zürich - Ricarda Huch - 500000166
Ricarda Huch; 1916, popiersie wykonane przez Paula Petericha.
Źródło: Wikimedia Commons

Jak już powstałe, częściowo pod wpływem silnego indywidualnego poczucia chrześcijaństwa, pisma religijne, tak i pisma oparte na faktach historycznych ukazują w przedstawieniu „idei człowieka” jej osobiste i subiektywne wyznania, interpretacje i oceny. Już w piśmie Risorgimento (Zjednoczenie Włoch, 1908, od 1918 pod tytułem Menschen und Schicksale aus dem Risorgimento), a tym bardziej w studium postaci Wallenstein (1915), udało jej się rozwinąć z krytycznej analizy istotnych historycznie postaci typ osoby reprezentującej ducha epoki. Tak więc postać Bakunina w książce Michael Bakunin und die Anarchie (Bakunin i anarchia, 1923) posłużyła jej do przedstawienia społeczno-politycznych idei anarchizmu i marksizmu drugiej połowy XIX wieku. Imponujące całościowe przedstawienie jej obrazu historycznego oferuje obejmujące okres od średniowiecza do XIX wieku trzytomowa praca Deutsche Geschichte (Historia Niemiec; I: Römisch Reich deutscher Nation, 1934; II: Das Zeitalter der Glaubensspaltung, 1937; III: Untergang des Römisch Reiches deutscher Nation, 1949), w której rozwinęła ideę imperium, która po raz kolejny odzwierciedla kosmiczne porządki i obejmuje dziedzictwo imperialne i republikańskie. W tym zawierającym krytykę współczesności dziele Ricarda Huch odważnie zadeklarowała swoje poparcie dla zasad człowieczeństwa i wolności oraz weszła w otwarty konflikt z dyktaturą narodowego socjalizmu.

Ricarda Huch mieszkała od 1927 do 1932 roku u córki i jej męża w Berlinie, w latach 1932–34 w Heidelbergu, gdzie utrzymywała kontakt m.in. z Gustavem Radbruchem i Elisabeth von Thadden, potem we Fryburgu w Bryzgowi (1934–36), do 1947 w Jenie i od 1947 we Frankfurcie nad Menem. W 1933 roku wystąpiła z Pruskiej Akademii Sztuk, czego powodem była jej bezkompromisowa postawa w kwestii wprowadzonego paragrafu rasowego i prześladowania Żydów. Jej ostatnie studia historyczne dotyczą ofiar monachijskiej grupy niemieckiego ruchu oporu „Biała Róża” (niem. Weiße Rose), która działała od czerwca 1942 do lutego 1943 (Der lautlose Aufstand. Bericht über die Widerstandsbewegung des deutschen Volkes 1933 - 1945 [Bezgłośne powstanie. Raport o ruchu oporu narodu niemieckiego 1933–1945]). Spuścizna duchowa Ricardy Huch wyrosła z odnowionego przyznania się do Goethego, czuła się zobowiązana wobec jego duchowego dziedzictwa, co znalazło wyraz w jej ostatnim piśmie Urphänomene (Prafenomen, 1946). W nauce Goethego o prafenomenie znalazła potwierdzenie owego poznania, które całe życie służyło jej poezji i badaniom, a mianowicie we wszystkim „rzeczywistość określają boskie idee, pierwowzory i wzory”.


Dzieła (wybór)

  • Der Bundesschwur. Lustspiel mit Benutzung der historischen Ereignisse in der schweizerischen Eidgenossenschaft vom Jahre 1798. Zürich 1890 (opublikowane pod pseudonimem Richard Hugo)
  • Gedichte (Wiersze), Dresden 1891
  • Die Hugenottin. (Hugenotka, nowela historyczna) w: Schweizerische Rundschau 1892; jako książka w Bernie 1932
  • Evoe (dramat), Berlin 1892
  • Die Neutralität der Eidgenossenschaft besonders der Orte Zürich und Bern während des spanischen Erbfolgekrieges (dysertacja), Zürich 1892
  • Erinnerungen von Ludolf Ursleu dem Jüngeren (powieść, pol. wyd. Wspomnienia Ludolfa Ursleu juniora, 1983), Berlin 1893
  • Gedichte (Wiersze), Leipzig 1894
  • Der Mondreigen von Schlaraffis (nowela), Leipzig 1896
  • Teufeleien, Lügenmärchen (nowele), Leipzig 1897
  • Fra Celeste und andere Erzählungen. (Der arme Heinrich; Der Weltuntergang; Die Maiwiese). Hermann Haessel Verlag, Leipzig 1899
  • Blütezeit der Romantik (Okres rozkwitu romantyzmu), Leipzig 1899
  • Ausbreitung und Verfall der Romantik (Rozpowszechnienie i upadek romantyzmu), Leipzig 1902
  • Dornröschen. Ein Märchenspiel (Śpiąca Krolewna), Leipzig 1902
  • Aus der Triumphgasse. Lebensskizzen (Z uliczki triumfu), Leipzig 1902
  • Von den Königen und der Krone (O królach i koronie, powieść), Stuttgart 1904
  • Gottfried Keller (biografia), Schuster & Loeffler, Berlin i Leipzig 1904
  • Die Geschichten von Garibaldi (Opowieści Garibaldiego;t. 1: Die Verteidigung Roms (Obrona Rzymu); t. 2: Der Kampf um Rom(Walka o Rzym)), Stuttgart/Leipzig 1906–1907
  • Neue Gedichte (Wiersze nowe), Leipzig 1908
  • Das Risorgimento (Zjednoczenie Włoch), Leipzig 1908
  • Das Leben des Grafen Federigo Confalonieri (Życie hrabiego Federigo Confalonieri), Leipzig 1910
  • Der Hahn von Quakenbrück und andere Novellen (Kogut z Quakenbrück i inne nowele; Der Sänger (Śpiewak); Der neue Heilige (Nowy święty) Berlin 1910
  • Der letzte Sommer. Eine Erzählung in Briefen (Ostatnie lato. Opowiadanie w listach), Stuttgart 1910
  • Der große Krieg in Deutschland (Wielka woja w Niemczech, powieść historyczna), 3 tomy, Leipzig 1912–1914
  • Natur und Geist als die Wurzeln des Lebens und der Kunst (Natura i duch jako korzenie życia i sztuki), München 1914
  • Wallenstein. Eine Charakterstudie, Leipzig 1915
  • Luthers Glaube. Briefe an einen Freund (Wiara Lutra. Listy do przyjaciela), Leipzig 1916
  • Der Fall Deruga (Sprawa Deruga, powieść kryminalna), Berlin 1917.
  • Jeremias Gotthelfs Weltanschauung (Światopogląd Jeremiasa Gotthelfa, rozprawa), Bern 1917
  • Der Sinn der Heiligen Schrift (Sens Pisma Świętego), Leipzig 1919
  • Alte und neue Gedichte (Stare i nowe wiersze), Leipzig 1920
  • Entpersönlichung (Depersonalizacja), Leipzig 1921
  • Michael Bakunin und die Anarchie (Michaił Bakunin i anarchia), Leipzig 1923
  • Stein (biografia), Wien / Leipzig 1925
  • Teufeleien und andere Erzählungen (Diabelskie sprawki i inne opowiadania), Haessel, Leipzig 1924
  • Graf Mark und die Prinzessin von Nassau-Usingen (Hrabia Mark i księżniczka von Nassau-Usingen, biografia tragiczna), Leipzig 1925
  • Der wiederkehrende Christus (Powracający Chrystus, opowiadanie), Leipzig 1926
  • Im alten Reich. Lebensbilder deutscher Städte (W starej Rzeszy. Obrazy życia niemieckich miast), 3 tomy, 1927
  • Alte und neue Götter (1848). Die Revolution des 19. Jahrhunderts in Deutschland (Starzy i nowi bogowie (1948). Rewolucja XIX wieku w Niemczech), Berlin i Zürich 1930
  • Deutsche Geschichte (Historia NIemiec), 3 tomy, 1934/37/49
  • Frühling in der Schweiz (Wiosna w Szwajcarii, autobiografia), Zürich 1938
  • Weiße Nächte (Białe noce, nowela), Zürich 1943
  • Herbstfeuer (Ogień jesienny, wiersze), Insel, Leipzig 1944
  • Mein Tagebuch (Mój pamiętnik), Weimar 1946
  • Urphänomene (Prafenomen), Zürich 1946
  • Der falsche Großvater, Wiesbaden 1947
  • Der lautlose Aufstand. Bericht über die Widerstandsbewegung des deutschen Volkes 1933 - 1945 (Bezgłośne powstanie. Raport o ruchu oporu narodu niemieckiego 1933–1945) wydane przez Günthera Weisenborna, Rowohlt Verlag, Hamburg 1953.

Literatura


Linki

  • Pisma Ricardy Huch w Projekt Gutenberg-DE (online)
  • Pisma Ricardy Huch i o niej w Deutsche Digitale Bibliothek (online)

Licencja Creative Commons
Ten artykuł jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.