Kurt Reuber

Kurt Reuber (ur. 26 maja 1906 w Kassel; zm. 20 stycznia 1944 lub 21 kwietnia 1944 w radzieckim obozie jenieckim w Jełabudze w Tatarstanie) - niemiecki lekarz, pastor ewangelicki i artysta znany jako autor Madonny Stalingradzkiej.

Kurt Reuber
Kurt Reuber, 5/6 styczeń 1943.
Źródło: Wikimedia Commons

Biografia


Kurt Reuber wyrastał w rodzinie o pietystycznej pobożności. Od 1913 r. uczęszczał do szkoły mieszczańskiej, od 1917 do wyższej szkoły realnej w Kassel, a następnie ukończył tamtejsze Gimnazjum im. Goethego (niem. Goethe-Gymnasium). Po maturze studiował od 1926 r. teologię w Bethel, Tybindze i Marburgu. W tym czasie uczęszczał także na wykłady z medycyny i brał lekcje rysunku. Spotkanie z Albertem Schweitzerem i powstała między nimi przyjaźń była decydująca dla jego dalszego życia, w którym zawsze towarzyszyło mu malarstwo. Od 1930 r odbywał wikariat w ewangelickim zborze Zella-Loshausen (Schwalm), a w latach 1931-1932 w Marburgu. W tym czasie nawiązał kontakt z kolonią malarską Willingshäuser Malerkolonie i namalował pierwsze obrazy olejne. W 1932 r. kontynuował naukę w seminarium dla kaznodziei w Hofgeismar. Kurt Reuber zdał w 1933 r. drugi egzamin teologiczny i uzyskał tytuł doktora teologii u Friedricha Heilera w Marburgu za pracę „Die Mystik in der Heiligungsfrömmigkeit der Gemeinschaftsbewegung”.

Wnętrze kościola w Wichmannshausen,  Reuber

Wnętrze kościola w Wichmannshausen, w którym Reuber był pastorem. Fot. Erich Busse.

Madonna Stalingradzka w Loshausen

Madonna Stalingradzka w Loshausen. Fot. Erich Busse.

Tablica pamiątkowa na ścianie kościoła w Loshausen.

Tablica pamiątkowa na ścianie kościoła w Loshausen.
Fot. Erich Busse.

 

1 kwietnia tego samego roku został pastorem w Wichmannshausen w obecnym powiecie Werra-Meißner i jednocześnie rozpoczął studia medyczne na uniwersytecie w Getyndze. Stopień doktora medycyny uzyskał w 1938 r. dzięki pracy „Die Ethik des heilenden Standes in den Ordnungen des hessischen Medizinalwesens von 1564 bis 1830”. W 1933 r. przyjęto go do ewangelickiego Bractwa św. Michała (niem. Michaelsbruderschaft), które obecnie należy do Ruchu Barnóweckiego (niem. Berneuchener Bewegung), mającego na celu odnowę religijną.

W październiku 1939 r. powołano go do Wehrmachtu i od listopada 1942 r. brał udział w bitwie pod Stalingradem jako lekarz wojskowy. Operował przez dwanaście godzin dziennie. Dwa dni przed zamknięciem okrążenia wojsk niemieckich przez armię radziecką wrócił z urlopu. W styczniu 1943 r. trafił do niewoli sowieckiej i przetransportowano go do obozu jenieckiego dla oficerów w Jełabudze w Tatarstanie. Tam opiekował się współwięźniami.

Nagrobek w Wichmannshausen
Nagrobek żony Marthy Reuber z domu Iske w Wichmannshausen upamiętniający Kurta Reubera. Fot. Erich Busse

 

Kurt Reuber zmarł z powodu tyfusu 20 stycznia 1944 lub 21 kwietnia 1944 w radzieckim obozie jenieckim w Jełabudze, gdzie został pochowany w pojedynczym grobie. 17 lutego 1946 r. pastor i poeta Arno Pötzsch odprawił nabożeństwo żałobne w wiejskim kościele w Wichmannshausen.

Madonna Stalingradzka


Madonna Stalingradzka
Madonna Stalingradzka, 1942.
Źródło: Wikimedia Commons

Z okazji Świąt Bożego Narodzenia w 1942 r., kiedy Armia Czerwona okrążyła żołnierzy niemieckich pod Stalingradem, walczących o przeżycie z zimnem i głodem, Kurt Reuber narysował dla swoich kolegów węglem na odwrocie mapy Rosji - jedynym większym kawałku papieru (900x1200) - sławną później, Madonnę Stalingradzką. W bunkrze w Stalingradzie jego koledzy modlili się przed tym obrazem, okrytej dużą chustą (kocem), skulonej matki z dzieckiem wokół której znajdował się napis „1942 Weihnachten im Kessel – Festung Stalingrad – Licht, Leben, Liebe“ (pol. 1942 Boże Narodzenie w kotle - Twierdza Stalingrad - Światło - Życie - Miłość). Madonnę Stalingradzką, jego autoportret i około 150 innych portretów jego dowódca wysłał do Niemiec 13 stycznia 1943 r. ostatnim samolotem z okrążonego Stalingradu.

Z inicjatywy prezydenta Niemiec Karla Carstensa Erdwin Reuber, syn Kurta Reubera, przekazał oryginał Madonny Stalingradzkiej 26 sierpnia 1983 r. do Kościoła Pamięci Cesarza Wilhelma (niem. Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche) w Berlinie, gdzie do dziś można go oglądać w niewielkiej niszy. Na znak pojednania umieszczono tu również Madonnę z Dzieciątkiem w formie ikony podarowanej przez kościół w Wołgogradzie (dawnym Stalingradzie).

Podczas ceremonii przekazania, w której uczestniczyli członkowie rodziny Reubera i potomek patrona kościoła, głowa domu Hohenzollernów, książę Louis Ferdinand von Preußen, zacytowano fragment z listu Kurta Reubera do żony napisanym w adwencie 1943 r., w którym o swoim obrazie powiedział: „Wokół krawędzi napisałem słowa starożytnego mistyka: Światło-Miłość-Życie. Ujrzyj w dziecku pierworodnego nowej ludzkości, zrodzonego w bólu, który opromienia wszelką ciemność i smutek. Niech będzie on dla nas symbolem zwycięskiego, radosnego życia”. Na temat obrazu napisał do żony także następujące słowa: „Obraz wygląda następująco: dziecko i głowa matki pochylone ku sobie, otoczone dużą tkaniną, bezpieczeństwo i objęcie matki i dziecka. Dotarły do mnie słowa Jana: światło, życie, miłość. Cóż więcej mogę powiedzieć? Biorąc pod uwagę naszą sytuację, w której otaczają nas ciemności, śmierć i nienawiść - i naszą tęsknotę za światłem, życiem, miłością, która w każdym z nas jest tak nieskończenie wielka!”.

Madonna Stalingradzka
Reprodukcja Madonny Stalingradzkiej jako drewniana rzeźba w Kaplicy Maryjnej w Niedergailbach, poświęconej jako Kaplica Pokoju.
Źródło: Wikimedia Commons

Kopie Madonny Stalingradzkiej znajdują się obecnie w licznych kościołach w Niemczech, m.in. w St.-Martins-Kirche w Wichmannshausen, gdzie Reuber był pastorem i jako symbol pojednania w innych kościołach w Europie, m.in. w zbombardowanej przez Luftwaffe katedrze w Coventry w Anglii.

Madonna Jeniecka


Madonna Jeniecka
Madonna Jeniecka.
Źródło: Quatember

Na Boże Narodzenie w 1943 r. Kurt Reuber narysował w obozie jenieckim w Jełabudze drugi obraz, przeznaczony do gazety obozowej i odzwierciedlający lęki i małe nadzieje związane z uwięzieniem w obozie. Rysunek ten przedstawia smutną twarz okrytej kocem matki z dzieckiem wokół której znajduje się napis „Weihnachten 1943 - Licht - Liebe - Leben“ (pol. Boże Narodzenie 1943 - Światło - Miłość - Życie). Ten obraz, nazwany później Madonną Jeniecką, przekazali w 1946 r. rodzinie zwolnieni z niewoli żołnierze niemieccy.

Linki


  • Andrzej Roplewski: Madonna Stalingradzka, Tygodnik Powszechny, Nr 48 (2786), 1 grudnia 2002 (online, dostęp 5.06.2022).
  • Kurt Reuber w de.wikipedia.org (online).
  • Heinz-Georg Hartmann: Die Stalingrad-Madonna in Berlin, Quatember 1983, s. 230-231 (online).

Tematy pokrewne