Chris Lebeau

Chris Lebeau, właściwie Joris Johannes Christiaan Lebeau (ur. 26 maja 1878 w Amsterdamie; zm. 2 kwietnia 1945 w obozie koncentracyjnym w Dachau) - holenderski malarz, teozof i anarchista.

Chris Lebeau

Autoportret (1935).
Źródło: Wikimedia Commons

Biografia

Chris Lebeau urodził się 26 maja 1878 w Amsterdamie w biednej rodzinie robotniczej. Był czwartym dzieckiem przekonanego socjalisty, maszynisty i właściciela małego sklepu Jacques'a Charles'a Lebeau. W dzieciństwie pomagał ojcu w sprzedaży anarchistycznego czasopisma „Recht voor Allen” („Prawo dla wszystkich”). Chociaż jego matka Grietje Scholte dorabiała jako krawcowa, rodzina często żyła w skrajnej nędzy. Przekonania socjalistyczne ojca, a także skłonność do alkoholu powodowały, że ojciec często musiał zmieniać pracę. Często wybijano też szyby w oknach mieszkania rodziny. Chris Lebeau był przez całe życie abstynentem, wegetarianinem, niepalącym i nie pił ani kawy, ani herbaty.

Od 1892 do 1895 r. uczył się rysunku w „Amsterdamse Kunstnijverheid Tekenschool“ i od 1895 do 1898 w „Rijksschool voor Kunstnijverheid“. Następnie pobierał lekcje rysunku w teozoficznej szkole Vâhana School, założonej m.in. przez J.L.M Lauweriksa i Karela Petrusa Corneliusa de Bazela. Ci dwaj, członkowie Towarzystwa Teozoficznego, wywarli duchowy i artystyczny wpływ na Lebeau.

Lebeau nazywał siebie „religijnym anarcho-komunistą”. Jego światopogląd religijny nie bazował na anarchizmie chrześcijańskim jak przykładowo u holenderskich anarchistów Lodewijka van Mieropa i Felixa Ortta, lecz na teozofii. Bardzo duże znaczenie miały dla niego samorozwój, niezależność i wolność słowa. Jako nauczyciel, a także w czasie uwięzienia przez narodowych socjalistów, opowiadał się za swobodą wyrażania opinii w każdych okolicznościach.

Hannah Höch

Hannah Höch (1933).
Źródło: Wikimedia Commons.

Sixta Heddema

Sixta Heddema (1936).
Źródło: Wikimedia Commons.

Rien Hack

Rien Hack (1913).
Źródło: Wikimedia Commons.

Chris Lebeau był uważany za artystę wszechstronnego. Zaprojektował wzory m.in. dla fabryki lnu „van Diesel” w Eindhoven oraz dla „Glasfabrik Leerdam”, naczynia gliniane dla fabryki „Amphora” w Oegstgeest, tapety, znaczki, okładki książek, katalogi i scenografie teatralne, witraże, a także wykonywał drzeworyty i rzeźby. W 1900 r. na Wystawie Światowej w Paryżu zaprezentował batik, który w tamtym czasie był prawie nieznany w Europie. Jako artysta, pozostający pod wpływem C.A. Liona Cacheta, pozostał wierny secesji aż do lat trzydziestych XX wieku. W portretach olejnych z lat 30-tych (np. jego przyjaciela i bratniej duszy, anarchisty Alberta de Jonga i Hannah Höch ) porzucił secesję i doszedł do czystego realizmu.

W 1904 r. był współzałożycielem Nederlandsche Vereeniging voor Ambachts-en Nijverheidskunst (VANK). Jako nauczyciel pracował w szkole rzemiosła w dzielnicy Jordaan w Amsterdamie i w latach 1904-1914 w „School vor Kunstnijverheid” w Haarlemie. Z uczniami „School vor Kunstnijverheid” udawał się regularnie do zoo Artis, aby wykonywać rysunki zwierząt i natury.

W 1908 r. pracował przez krótki czas w Antwerpii, a po 1914 r. przebywał przez sześć miesięcy w Indonezji z grupą teatralną E. Verkade, dla którego przez trzy lata wykonywał scenografie. Po tej podróży osiadł w Hadze. Wiele jego prac spłonęło w pożarze przyczepy kempingowej, w której pracował. W latach 1926-1929 Lebeau kilkakrotnie przebywał w Czechach przy produkcji wyrobów szklanych, pracował także w Belgii i Francji. Jednym z jego większych dzieł były dekoracje wnętrza teatru Astatheater w Hadze (1920), które zostały prawie całkowicie utracone. Sam został później usunięty z teatru podczas demonstracji przeciwko filmowi narodowosocjalistycznemu. Lebeau wykonał także malowidła ścienne w sali weselnej amsterdamskiego ratusza (1927) oraz w kościele starokatolickim Fryderyka i Odulfa w Lejdzie (1926-1928). Przedstawienie „Wiary” w tym kościele ukazuje anarchistów N. Sacco i B. Vanzettiego, straconych w tym czasie w Stanach Zjednoczonych, oraz głowy M. Gandhiego i Lenina.

Malowidło w kościele Fryderyka i Odulfa w Lejdzie

Malowidło w kościele Fryderyka i Odulfa w Lejdzie.
Źródło: Wikimedia Commons.

Ewangelista Marek

Ewangelista Marek
Źródło: Wikimedia Commons.

Ewangelista  Łukasz

Ewangelista Łukasz.
Źródło: Wikimedia Commons.

Chris Lebeau uczestniczył w imprezach organizowanych przez anarchistów i antymilitarystów. Dla antymilitarystycznego czasopisma „De Wapens Neder von der Internationalen Anti-Militaristische Vereeniging” (IAMV) rysował ilustracje, karykatury i sporządzał plakaty. Współpracował także z anarchistycznymi czasopismami „De Maker” i „Bevrijding”.

Dla pastora i działacza antymilitarystycznego Barta de Ligta zaprojektował ekslibris. Niektóre zaprojektowane przez niego znaczki antymilitarystyczne nigdy nie zostały wydrukowane. Z kolei znaczek „Vliegende Postduif” („Latający gołąb pocztowy”) z 1924 r. był jego najbardziej rozpowszechnionym dziełem. Znaczek ten był drukowany w różnych wersjach przez długi czas, aż do czasów po II wojnie światowej. Był bezkompromisowy i odmówił zaprojektowania znaczków z wizerunkiem królowej, ale wykonał obwolutę Biblii przeznaczonej dla księżniczki Juliany. Chris Lebeau tworzył również murale, obrazy pejzażowe, autoportrety i rysunki. Był uważany za najbardziej wszechstronnego i produktywnego artystę swoich czasów. Jego prace są wystawione w Drents Museum w Assen, British Museum, Rijksmuseum Eindhoven i Glasmuseum Leerdam.

Po dojściu narodowych socjalistów do władzy w Niemczech Lebeau zawarł fikcyjne małżeństwo z Żydówką, która uciekła przed nazistami. W czasie okupacji niemieckiej wykorzystywał swoją wiedzę artystyczną i rzemieślniczą do podrabiania na szeroką skalę dowodów osobistych i innych dokumentów niezbędnych do pracy w ruchu oporu. 3 listopada 1943 r. Lebeau i jego żona zostali aresztowani pod zarzutem oferowania pomocy żydowskiej ludności holenderskiej. Chris Lebeau wziął całą winę na siebie, dzięki czemu jego żonę uwolniono. On sam również zostałby zwolniony z więzienia, gdyby zobowiązał się do powstrzymania się w przyszłości od nielegalnych działań. Chris Lebeau odmówił i w lutym 1944 r. został przewieziony do Kamp Vught, a 25 maju 1944 r. trafił do obozu koncentracyjnego w Dachau. Również tutaj pozostał wegetarianinem, częściowo oddając swoje jedzenie współwięźniom i odmawiając np. jedzenia zupy, ponieważ przypuszczał, że jest w niej mięso. Zmarł na tyfus w Dachau.

9 grudnia 1961 r. Lebeau został ponownie pochowany na terenie Centrale Begraafplaats van de Oorlogsgravenstichting (Cmentarz Centralny Grobów Wojennych) w Loenen.

Chris Lebeau był dwukrotnie żonaty. 7 maja 1902 ożenił się z hafciarką Anną Marią Geefton, z którą miał córkę. To małżeństwo zostało rozwiązane 30 maja 1919 roku. Lebeau opuścił żonę 22 czerwca 1915 roku, kiedy zamieszkał z Nellą Augustą Heijting, wdową po Abrahamie van der Vies. Z tego związku miał już córkę i syna. Ten wolny związek zakończył się w marcu 1925 roku. Od 7 maja 1932 żył w wolnym związku z Marią Sofią Herman. 12 listopada 1935 ożenił się w Londynie z Ilse Ruth Voigt. To małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód 5 lutego 1937 roku.

Literatura

  • H.E. van Gelder: Chris Lebeau 1878-1945. Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek 16 (1965). s. 159–198.

Linki

  • Rudolf de Jong: „LEBEAU, Joris Johannes Christian” w: BWSA 6 (1995), s. 135-138 (online).