Karl Immanuel Nitzsch

Karl Immanuel Nitzsch (ur. 21 września 1787 w Borna; zm. 21 sierpnia 1868 w Berlinie) – niemiecki teolog ewangelicki.

Karl Immanuel Nitzsch, 1848.
Karl Immanuel Nitzsch, 1848.
Źródło: Wikimedia Commons

Genealogia


  • Ojciec: Karl Ludwig (1751–1831), prof. teologii w Wittenberdze, pastor i generalny superintendent, syn Wilhelma Ludwiga (1703–1758), diakona w Wittenberdze i Katharine Elisabeth Richter (zm. 1795);
  • Matka: Luise (1757–1826), córka Johanna Christiana Wernsdorfa (1723–93), radcy dworu, prof. poezji i retoryki w Helmstedt i N. N. Förster;
  • 6 rodzeństwa między innymi Christian Ludwig (1782–1837), prof. zoologi w Halle, Gregor Wilhelm, Friederike (1784–1832, mąż Ernst Hoppe, 1774–1835, superintendent i starszy kaznodzieja w Freyburgu/Unstrut i Eisleben);
  • Żona: od 1818 Emilie (1796–1876), córka H. E. Schmiedera (zm. 1858 ?), inspektora duchownego w Schulpforta;
  • Dzieci: syn Friedrich August Berthold (1832–98), prof. teologii ewangelickiej w Gießen i Kilonii.

Biografia


Karl Immanuel Nitzsch uczęszczał do szkoły książęcej w Pforta (Landesschule Pforta), po czym od 1806 studiował filozofię, filologię klasyczną i teologię ewangelicką w Wittenberdze. Duży wpływ wywarł na niego ojciec, który kształcił go w duchu umiarkowanego kantyzmu. W ciągu roku (1809/10) doktoryzował się, habilitował oraz przed drezdeńskim wyższym konsystorzem zdał egzamin dla duchownych. W 1811 został wikariuszem w kościele zamkowym (niem. Schloßkirche) w Wittenberdze, w 1813 trzecim diakonem w tamtejszym kościele miejskim. Po zajęciu Wittenbergi przez Napoleona i zamknięciu tamtejszego uniwersytetu działalność akademicka Nitzscha została przerwana, która w latach 1810–13 poświęcona była przede wszystkim egzegezie nowotestamentowej i dogmatyce. Kiedy Fryderyk Wilhelm III z okazji jubileuszu reformacji w 1817 ufundował w Wittenberdze ewangelickie seminarium duchowne, Nitzsch należał do jego pierwszych nauczycieli. W 1820 objął stanowisko prepozyta i superintendenta w Kemberg koło Wittenbergi.

W maju 1822 powołano go na uniwersytet w Bonn jako profesora teologii systematycznej i praktycznej. Przez kolejne 25 lat Karl Immanuel Nitzsch występował jako jeden z znaczących rzeczników teologii mediacji (niem. Vermittlungstheologie), która pojawiła się jako wynik oświecenia i pracy Friedricha Schleiermachera, a także w obliczu odradzającej się ortodoksji, starała się połączyć wiarę i wiedzę. Jako kaznodzieja uniwersytecki i drugi duchowny miejski w Bonn, jako delegat synodu okręgowego Mülheim (część miasta Kolonia)(od 1824), jako członek (od 1835) i później wiceprzewodniczący 1838) reńskiego synodu prowincjonalnego, ostatecznie jako pruski radca nadkonsystorza (niem. Oberkonsistorium) i deputowany berlińskiego synodu generalnego z 1846 poświęcał się przede wszystkim przezwyciężeniu coraz bardziej zaostrzających się różnic kościelno-politycznych między konfesjonalizmem a liberalizmem, a także kościelnych dążeń unijnych. Jego zaangażowanie dotyczyło zwłaszcza własnego prawa liturgicznego Kościoła, które podobnie jak Schleiermacher bronił w tzw. sporze o agendę (niem. Agendenstreit) przeciwko silnym próbom ingerencji króla, kościelnego prawa do samorządności, które widział w konstytucjach prezbiterialnych i synodalnych, jak również możliwie najbardziej swobodnego zaangażowania doktrynalnego i konfesyjnego dla duchownych protestanckich; Karl Immanuel Nitzsch usiłował bez powodzenia ustanowić to na synodzie generalnym w Berlinie w minimalistycznej formie ordynacji, której projekt został wyszydzony przez konserwatywnych przeciwników jako tak zwane "Nitzschenum".

Pomimo wątpliwości Fryderyka Wilhelma IV Karl Immanuel Nitzsch  został w 1847 powołany jako następca Philippa Konrada Marheineke (1780–1846) na profesora teologii systematycznej i praktycznej na uniwersytet do Berlina; jednocześnie został kaznodzieją uniwersyteckim w Dorotheenstädtische Kirche (zburzony w 1965), a w roku akademickim 1848/49 był rektorem uniwersytetu. Jego postawa liberalno-konserwatywna doprowadził go jako deputowanego do pruskiego Landtagu i umocniła związek osobisty i polityczny z ministrem kultury Augustem von Bethmann Hollweg (1795–1877). Badania naukowe Nitzscha koncentrowały się w okresie berlińskim na opracowaniu pisma Systems der christlichen Lehre („System doktryny chrześcijańskiej”, 1831), w którym dogmatykę i etykę chrześcijaństwa próbował rozwinąć jako nierozerwalną jedność we współczesnej metodologii, jak również na przygotowaniu trzytomowego podręcznika Praktische Theologie („Teologia praktyczna”, 1847-67), pierwszego obszernego przedstawienia tej wówczas młodej dyscypliny. Oprócz tego Nitzsch był od 1852 członkiem Naczelnej Ewangelickiej Rady Kościelnej (Evanglischer Oberkirchenrat) Ewangelickiego Kościoła Unii Staropruskiej (niem. Evangelische Kirche der altpreußischen Union), od 1854 prepozytem w Nikolaikirche (Berlin), od 1864 superintendentem w Marienkirche (Berlin-Mitte). Dopiero w 1868 z przyczyn zdrowotnych został zwolniony z ostatniego piastowanego stanowiska jako prepozyt.

Karl Immanuel Nitzsch, podobnie jak Schleiermacher, przyczynił się do konsolidacji teologii praktycznej, co przyniosło mu tytuł „Altmeister“ (stary mistrz) praktycznej nauki teologicznej. Wpływ jego sięgał daleko poza granice nauki teologicznej. Jego uczniem był Wilhelm Dilthey (1833–1911). Nitzsch był centralną postacią protestancko-pruskiej polityki kościelnej, której tematy i problemy (ruch unijny, obowiązek konfesyjny, kwestia konstytucji kościoła itp.) znalazły odzwierciedlenie w negocjacjach i postanowieniach berlińskiego synodu generalnego z 1846.

Pisma


  • De evangeliorum apokryphorum in explicandis canonicis usu et abusu. Dysertacja, Wittenberg 1809.
  • De testamentis duodecim patriarchorum, fibro Veteris Testamenti. Praca habilitacyjna, Wittenberg 1810.
  • Theologische Studien. Erster Teil. 1816.
  • Theologisches Votum über die neue Hofkirchen-Agende und deren weitere Einführung. Bonn 1824.
  • System der christlichen Lehre. 1831.
  • Ad theologiam practicam felicius excolendam observationes/Betrachtungen zu einer erfolgreichen Ausarbeitung der praktischen Theologie. 1831.
  • Praktische Theologie. 3 tomy, Bonn 1847.
  • Philipp Melanchthon. Wykład, 1855.
  • Die Religion als bewegende und ordnende Macht der Weltgeschichte.
  • Wykład, 1855.
  • Über Lavater und über Gellert. 1857.
  • Über die christliche Glaubenslehre für Studierende aller Fakultäten. Wykłady akademickie wydane przez E. Walthera 1858.
  • Predigten aus der Amtsführung in Bonn u. Berlin. 1867.
  • Geschichtliche Abhandlungen. 2 tomy, 1870.

Literatura