Johann Stephan Pütter

Johann Stephan Pütter ( ur. 25 czerwca 1725 w Iserlohn, zm. 12 sierpnia 1807 w Getyndze) - niemiecki prawnik, publicysta w okresie oświecenia, od 1746 do śmierci profesor prawa na uniwersytecie w Getyndze. (wyznanie luterańskie)

Johann Stephan Pütter
Johann Stephan Pütter.
Źródło: Wikimedia Commons

Genealogia


Pochodził z westfalskiej rodziny kupiecko-prawniczej, wywodzącej się z Westhofen (Schwerte) i Hennen.

  • Ojciec: Johann Heinrich (1676–1732), kupiec w Iserlohn, syn Johanna (1607–80, burmistrz Iserlohn);
  • Matka: Elisabeth Barbara (1683–1747), córka Jodokusa Diedricha Varnhagena (1649–1716, pastor w Iserlohn i Unna) i Agathe Elisabeth Westhoff;
  • Ożenił się w Getyndze w 1751 r. z Petronellą Gertrud Stock (zm. 1806, córka książęcego tajnego radcy w Braunfels); bezdzietny;
  • Krewni: Karl August Varnhagen von Ense (1785–1858), dyplomata i pisarz; Karl Theodor Pütter (1803–73), profesor prawa w Greifswald.

Biografia


Początkowe wykształcenie Johann Stephan Pütter otrzymał wyłącznie od nauczyciela domowego, który nauczył go języka łacińskiego, greckiego, hebrajskiego, chaldejskiego i syryjskiego. Prawdopodobnie zostałby orientalistą, gdyby śmierć ojca nie skłoniła go do studiowania prawa, co było zgodne z tradycją rodzinną. W wieku 13 lat rozpoczął studia na uniwersytecie w Marburgu, m.in. u Christiana Wolffa. Od 1793 r. kontynuował je na uniwersytecie w Halle u Johanna Heinecciusa, gdzie zaprzyjaźnił się z Gottfriedem Achenwallem, a następnie w Jenie u Johanna Georga Estora, z którym w 1742 r. wrócił do Marburga. W 1744 r. habilitował się w Marburgu, w 1746 r. został profesorem nadzwyczajnym prawa na uniwersytecie w Getyndze, gdzie pomimo kilku innych propozycji pozostał do końca życia. Odrzucił nawet propozycje pracy jako minister w Brunszwiku, radca Rady Sądowej Cesarstwa (Reichshofrat) w Wiedniu czy reformatora prawodawstwa w St.Petersburgu. W mowie inauguracyjnej z stycznia 1748 r. pt. „Patriotische Abbildung des heutigen Zustandes beyder höchsten Reichsgerichte“ („Patriotyczne przedstawienie dzisiejszego stanu obu wyższych sądów Rzeszy”, tytuł niemieckiej wersji druku z 1749 r.) krytykował ówczesny stan sądownictwo Rzeszy i znalazł żywe poparcie w środowisku prawniczym. Od 1753 r. był profesorem zwyczajnym, od 1756 r. kierował katedrą historii prawa jako następca Johanna Jacoba Schmaussa. Działalność profesorską w Getyndze przerwał jedynie pobyt w 1746/47 w Wetzlar (Sąd Kameralny Rzeszy [Reichskammergericht]), Ulm (Krąg Szwabski [Schwäbischer Reichskreis]), Ratyzbonie (Sejm Rzeszy [Reichstag]), Wiedniu (Rada Sądowa Cesarstwa [Reichshofrat]) i w Frankfurcie nad Menem. W 1764 i 1790 r. brał udział w Frankfurcie nad Menem jako ekspert prawa państwowego w wyborach cesarza Józefa II i Leopolda II; już w 1745 r. był świadkiem wyboru Franciszka I.

Jako najsławniejszy nauczyciel prawa państwowego i publicysta Rzeszy swego czasu przyczynił się znacznie, przez wykłady, m.in. o historii prawa, prawie państwowym, do podniesienia roli Getyngi jako najnowocześniejszego uniwersytetu w XVIII wieku. Johann Stephan Pütter, który w 1766 r. doradzał Benjaminowi Franklinowi przy organizacji uniwersytetów amerykańskich, był niekwestionowanym centrum fakultetu prawniczego; jego wykładów słuchało czasami ponad 200 słuchaczy, co zmusiło go do wybudowania prywatnej sali wykładowej. Wykłady odbywały się zgodnie ze ścisłą koncepcją dydaktyczną (tzw. „styl Gottingensis”, „mos Gottingensis”), która po raz pierwszy obejmowała również ćwiczenia z zakresu prawa publicznego (practicum iuris publici) mające na celu wprowadzenie studentów do pracy nad sprawami. Oprócz tego Pütter rozwinął bogatą działalność publicystyczną. Już w „Elementa iuris naturae” (1750), wydanym wraz ze swoim przyjacielem i współpracownikiem Gottfriedem Achenwallem (1719–72), zawarł system „ogólnego prawa prywatnego” i „ogólnego prawa publicznego”. W „Neuer Versuch einer juristischen Encyclopädie und Methodologie” (1767) podzielił obowiązujące prawo na prawo państwowe, prawo prywatne i trzecią kategorię zbiorową, ustanowił powiązania z naukami nieprawniczymi i opracował nowoczesny program studiów (5-6 semestrów), który aż do XIX w. stanowił wytyczną do zorganizowania studiów prawniczych. Szczególny nacisk kładł na prywatne prawo książęce: do 1918 r. jego pisma stanowiły podstawę prawa rodzinnego i spadkowego domów panujących w Niemczech. Pojęcie własności intelektualnej, które do dziś jest fundamentalne dla prawa autorskiego, wywodzi się z pracy Püttera pt. „Der Büchernachnachprint zuchten Prinsätz des Rechtsprüft” (1774). Z jego wykładów powstały podręczniki, wśród nich „Teutsche Reichsgeschichte in ihrem Hauptfaden entwickelt“ (1778) oraz jego główne dzieło, trzytomowa historia rozwoju konstytucji Rzeszy Niemieckiej „Historische Entwickelung der heutigen Staats-Verfassung des Teutschen Reiches“ (1786/87, 1798/99, nowe wydanie w 2000). W 1776 r. wydał „Augsburgische Konfession“ („Konfesja augsburska”), z którego wywodzi się pojęcie „kontrreformacja”.

Pod względem akademickim pozostawał związany z pozytywnymi podstawami prawa cesarskiego, niemniej jednak nie można pominąć wpływów metodologii racjonalnego prawa. Rzesza jest rozumiana jako ciało państwowe składające się z kilku indywidualnych państw, a władza państwowa poszczególnych terytoriów nie jest już rozumiana jako suma indywidualnych praw. Cesarskie i terytorialne suwerenne prawa są wykonywane równolegle, przy czym cesarskie suwerenne prawa mają pierwszeństwo; w ten sposób wykonał wstępną pracę dla nowoczesnej teorii federalnej. Rozpoznawalne jest również u niego myślenie systemowe oparte na prawie naturalnym. Wprawdzie Johann Stephan Pütter wielokrotnie dystansował się od racjonalno-prawnej metodologii Christiana Wolffa (1679-1754), ale w piśmie „Litteratur des Teutschen Staatsrechts“ (3 tomy, 1776–83) przyznał, że podobnie jak wielu innych był „często niezauważalnie” pod wpływem Wolffa.

W 1805 r. Johann Stephan Pütter przeszedł na emeryturę; w 1806 roku nie był już w pełni świadomy ostatecznego upadku cesarstwa. Jego dzieło prawa państwowego popadło w zapomnienie; w XIX wieku był uważany za apolitycznego i przestarzałego systematyka prawnego minionej epoki. Dopiero pod koniec XIX w. (Heinrich Albert Zachariae, Ferdinand Frensdorff) został uznany dzięki naukowemu dokonaniu za założyciela nowoczesnej historiografii konstytucyjnej i germańskiego prekursora historycznej szkoły prawa. Zawsze bezsporne były jego zasługi jako niezmordowanego kolekcjonera i znawcy państwowego prawa Rzeszy. Przez swoich uczniów Gustava Hugo (1764–1844) i Karla Friedricha Eichhorna (1781–1854) miał wielki udział w systematyzacji prawoznawstwa w XIX wieku; przezwyciężenie rzymsko-prawnego porządku prawnego przez Hugo lub uzasadnienia historii konstytucji przez Eichhorna byłyby nie do pomyślenia bez wstępnych prac Püttera.

Pisma


  • Anleitung zur juristischen Praxi (…). Vandenhoeck, Göttingen 1753.
  • Elementa juris publici Germanici. Göttingen 1754.
  • Vollständiges Handbuch der deutschen Reichshistorie. Göttingen 1762.
  • Neuer Versuch einer juristischen Encyclopädie und Methodologie. Vandenhoeck, Göttingen 1767.
  • Litteratur des teutschen Staatsrechts. 3 tomy, Göttingen 1776–1783.
  • Beyträge zum Teutschen Staats- und Fürstenrechte. Vandenhoeck, Göttingen 1777.
  • Historische Entwickelung der heutigen Staatsverfassung des Deutschen Reichs. 3 tomy, Göttingen 1786–87.
  • Auserlesene Rechts-Fälle aus allen Theilen der in Teutschland üblichen Rechtsgelehrsamkeit in Deductionen, rechtlichen Bedenken, Relationen und Urteilen. 3 tomy. Vandenhoeck, Göttingen 1760–1785.
  • Kurzer Begriff der teutschen Reichsgeschichte. Vandenhoeck, Göttingen 1780.
  • Nova Epitome Processus Imperii. Vandenhoeck, Göttingen 1786.
  • Historische Entwicklung der heutigen Staatsverfassung des teutschen Reichs. 3 tomy., Vandenhoeck, Göttingen 1786–1787.
  • Erörterungen und Beispiele des teutschen Staats- und Fürstenrechts. 2 tomy., Vandenhoeck, Göttingen 1793–1794.
  • Über den Unterschied der Stände (…). Vandenhoeck, Göttingen 1795.
  • Ueber Mißheirathen Teutscher Fürsten und Grafen. Vandenhoeck, Göttingen 1796.
  • Selbstbiographie zur dankbaren Jubelfeier seiner 50-jährigen Professorstelle zu Göttingen. 2 tomy. Vandenhoeck, Göttingen 1798.

Literatura