Jakob Immanuel Pyra

Jakob Immanuel Pyra (pseudonim: Thirsis; ur. 25 lipca 1715 w Cottbus; zm. 14 lipca 1744 w Berlinie) – niemiecki poeta. (wyznanie ewangelickie)

Genealogia

  • Ojciec: Immanuel, prawnik;
  • Matka: Eva Maria z d. Röting;
  • Brat: Christian Immanuel (ur. 1717).

Życiorys

Jakob Immanuel Pyra ukończył gimnazjum w Budziszynie, po czym od lata 1734 do końca 1738 roku studiował teologię na pietystycznym uniwersytecie w Halle, gdzie słuchał wykładów m.in. Joachima Lange (1670–1744) i Sigmunda Jakoba Baumgartena (1706–57). W zamian za otrzymane stypendium z fundacji Franckesche Stiftungen, placówki założonej przez Augusta Hermanna Francke, uczył w jej sierocińcu w latach 1736–37. W sferze zainteresowań Pyry znajdowała się poezja, był członkiem towarzystwa językowego Deutsche Gesellschaft, zaczął tłumaczyć i komentować „Eneidę” Wergiliusza i pisać tragedie, wykorzystując m.in. materiał biblijny („Saul“), w których usiłował reaktywować antyczny chór. Poza tym studiował teorię literatury jemu współczesnej, szczególnie krytyczne pisma Johanna Jakoba Bodmera (1698–1783) i estetykę Alexandra Gottlieba Baumgartena (1714–62). Pochodząca z tego czasu praca nad przekładem traktatu Pseudo-Longinosa „O wzniosłości” (niem. „Über das Erhabene“) przyczyniła się w znacznym stopniu do sprofilowania uświęconego ideału poetyckiego „świętej poezji”, czego domagał się poetycko-dydaktyczny poemat Pyry „Der Tempel der wahren Dichtkunst” („Świątynia prawdziwej poezji”, 1737), napisany bezrymowym aleksandrynem.

Po krótkim okresie pracy guwernera w Laublingen w domu parafialnym przyjaciela Samuela Gottholda Lange (1711–81), z którym napisał zbiór wierszy „Thirsis und Dämons freundschaftliche Lieder“, został w 1742 roku nauczycielem w Köllnisches Gymnasium w Berlinie. W tzw. lipsko-zuryskim sporze literackim opowiedział się po stronie Szwajcarów Bodmera i Breitingera, a w pismach „Erweis, daß die Gottschedianische Sekte den Geschmack verderbe” („Dowód na to, że sekta Gottscheda psuje smak”, 1743) i „Fortsetzung des Erweises, daß die Gottschedianische Sekte den Geschmack verderbe” („Kontynuacja dowodu na to, że sekta Gottscheda psuje smak” 1744) skrytykował poglądy Johanna Christopha Gottscheda i przeciwstawił „porządkowi rozumu” „porządek fantazji”.

Literackie znaczenie Pyry jako przedstawiciela tzw. pierwszego halleńskiego kręgu poetyckiego polega na tym, że razem z Samuelem Gottholdem Lange wniósł nowego ducha do poezji i postulatem bezrymowości zaadaptował dla niemieckiego języka poetyckiego formy antyczne, a jako krytyk literacki otworzył w przekładzie Pseudo-Longinosa oświeceniową koncepcję literatury na rzecz wyobraźni poetyckiej i psychologicznej skuteczności. Na gruncie halleńskiego pietyzmu Jakob Immanuel Pyra sprawdził koncepcję świętej-sublimowanej poezji, która znalazła swą kontynuację u Klopstocka i Wielanda.

Dzieła (wybór)

  • Der Tempel Der Wahren Dichtkunst, (poemat) 1737.
  • Erweis, daß die Gottschedianische Sekte den Geschmack verderbe, 1743 (online).
  • Fortsetzung des Erweises, daß die Gottschedianische Sekte den Geschmack verderbe, 1744 (online).
  • razem z Samuelem Gottholdem Lange: Thirsis und Damons freundschaftliche Lieder, 1745 (online).

Literatura

  • Gustav Waniek: "Immanuel Pyra und sein Einfluß auf die deutsche Literatur des 18. Jahrhunderts. Mit Benutzung ungedruckter Quellen". Leipzig 1882 (online).
  • Schmidt, Erich, "Pyra, Immanuel Jacob" w: Allgemeine Deutsche Biographie 26 (1888), s. 784-787 (online).
  • Zelle, Carsten, "Pyra, Immanuel Jacob" w: Neue Deutsche Biographie 21 (2003), s. 25-26 (online).