Hans Marchwitza

Hans Marchwitza (ur. 25 czerwca 1890 w Szarleju (obecnie część Piekar Śląskich, Górny Śląsk), zm. 17 stycznia 1965 w Poczdamie) – niemiecki pisarz, komunista, w swoich powieściach zajmował się tematyką robotniczą. (wyznanie katolickie)

Hans Marchwitza
Hans Marchwitza, 1955.
Źródło: Wikimedia Commons

Genealogia


  • Ojciec: Thomas (zm. 1910), górnik, pochodził z chłopskiej rodziny;
  • Matka: Thekla Maxisch (zm. 1902), pochodziła ze starej rodziny górniczej;
  • Żona: 1) od 1915 Berta Ditschkowsky (ur. 1875), 2) od 1945 Hilde (1900–61), córka psychologa Williama Sterna, 3) od 1962 Hilde Gottwick;
  • Dzieci: córka z 1) małżeństwa.

Biografia


Hans Marchwitza przyszedł na świat 25 czerwca 1890 w Szarleju jako syn górnika Thomas Marchwitzy i jego żony Thekli Maxisch. Już w wieku 14 lat pracował pod ziemią. W 1910 przeniósł się do pracy w Zagłębiu Ruhry. Jednak dwa lata później został bezrobotny z powodu uczestnictwa w strajku. Do czasu powołania do wojska w 1915 zarabiał na utrzymanie jako pracownik pomocniczy. Do 1918 służył jako żołnierz na froncie zachodnim. Po powrocie z wojny został w tym samym roku członkiem rady żołnierskiej. W 1919 wstąpił do Niezależnej Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (niem. Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands – USPD). W następnym roku walczył jako dowódca plutonu Armii Czerwonej Zagłębia Ruhry z oddziałami Freikorpsu i Reichswehry oraz z puczystami Kappa-Lüttwitza. W 1920 wstąpił do Komunistycznej Partii Niemiec (niem. Kommunistische Partei Deutschlands – KPD). Stawiał też zacięty opór wojskom francuskim zajmującym Zagłębie Ruhry.

Po udziale w strajku w 1924 został zwolniony, umieszczony na czarnej liście i był przez długi czas bezrobotny. Dzięki protekcji Alexandra Abuscha publikował od 1924 w gazecie Ruhr-Echo i czasopismach komunistycznych Rote Fahne i Rote Front. Jako uliczny śpiewak zarabiał na życie i angażował się jako kierownik organizacji i delegat KPD w radzie gminy w Stoppenberg koło Essen. Jako członek powstałego w 1928 Związku Pisarzy Proletariackich i Rewolucyjnych (niem. Bundes proletarisch-revolutionärer Schriftsteller – BPRS), którego kierował grupą w Essen, podróżował w 1929 z delegacją pisarzy do Związku Radzieckiego i w latach 1930–32 wydawał razem z Johannesem Robertem Becherem, Kurtem Kläberem (pseudonim Held), Erichem Weinertem i Ludwigiem Rennem organ prasowy BPRS Die Linkskurve.

W 1933 Hans Marchwitza emigrował do Szwajcarii, którą musiał opuścić w 1934 z powodu działalności antyfaszystowskiej. Na zlecenie KPD udał się do Terytorium Saary, a po jego włączeniu do Niemiec w 1935 przebywał na emigracji we Francji. Po wybuchu wojny domowej w Hiszpanii walczył od listopada 1936 w 9. batalionie im. Czapajewa XIII Brygady Międzynarodowej im. Jarosława Dąbrowskiego. W kwietniu 1937 pozbawiono go obywatelstwa niemieckiego, a książki już w 1933 spalono. W 1938 wrócił do Francji, gdzie po wybuchu wojny został internowany. W 1941 udało mu się uciec do Stanów Zjednoczonych Ameryki, gdzie pracował jako robotnik budowlany i drogowy. W 1946 razem z drugą żoną wrócił do Niemiec, początkowo do Stuttgartu, potem w 1947 do Poczdamu–Babelsberg, gdzie przeważnie żył do śmierci. W Niemieckiej Republice Demokratycznej piastował różnorodne funkcje kulturalno-polityczne: w 1950 należał do grupy założycielskiej Akademii Sztuk Niemieckiej Republiki Demokratycznej (niem. Akademie der Künste der DDR), w 1950/51 był attaché kulturalnym w Pradze i ostatecznie zastępcą przewodniczącego Związku Pisarzy Niemieckich (niem. Deutscher Schriftstellerverband). Jego imieniem nazwano nagrodę literacką nadawaną od 1968 co trzy lata przez Akademię Sztuk Niemieckiej Republiki Demokratycznej.

Hans Marchwitza należał do tych piszących robotników, którzy (jak Willi Bredel, Karl Grünberg, Adam Scharrer, Ludwig Turek) od połowy lat 20-tych XX wieku stali się pisarzami dzięki działalności w polityczno-rewolucyjnej prasie ruchu robotniczego. Marchwitza przedstawia w swoich książkach życie proletariackie, walczący kolektyw i procesy rozwojowe poszczególnych robotników i robotnic. W swoich opowiadaniach łączy własne doświadczenia z reporterskimi i kronikarskimi prezentacjami materiałów faktograficznych, przede wszystkim w Schlacht vor Kohle, Aus dem Leben der Ruhrkumpel (1931) i Walzwerk, Roman aus dem Duisburg-Hamborner Industriegebiet (1932; nowa wersja pt. Treue, 1961). W powieści Kumiacy (1934), pierwszym tomie trylogii, udało się mu przekazać w autobiograficznych bohaterach polityczne iluzje i zacofanie, ale także procesy uczenia się z klasowymi pretensjami, nie popadając przy tym w uderzającą schematyczność partyjną. To zróżnicowanie ledwo pasuje do kolejnych tomów, które kontynuują historię Kumiaków w okresie NRD. Powieść Roheisen (1955) o budowie kombinatu hutniczego w Eisenhüttenstadt koło Frankfurtu nad Odrą nie jest wolna od heroizacji w sensie płytkiego spojrzenia realistycznego.

W sumie zwłaszcza wcześniejsze pisma Hansa Marchwitzy, w tym autobiograficzna powieść Moja młodość (1947), są – mimo pewnych niedociągnięć artystycznych – ważnymi literackimi świadectwami proletariackiego życia od przełomu wieków oraz politycznej i literackiej świadomości piszących robotników.

Hans Marchwitza zmarł 17 stycznia 1965 w Poczdamie w wieku 74 lat. Urnę z jego prochami złożono w grobie na Cmentarz Centralny Friedrichsfelde w Berlinie–Lichtenberg.

Pisma


  • Sturm auf Essen (pol. Sturm na Essen), debiutancka powieść, 1930.
  • Schlacht vor Kohle (pol. Walka ważniejsza niż węgiel), powieść.
  • Walzwerk (pol. Walcownia), powieść, 1932.
  • Kumiacy (niem. Die Kumiaks, 1934), powieść, Warszawa : "Książka i Wiedza", 1951.
  • Untergrund, wiersze, 1942.
  • Moja młodość (niem. Meine Jugend – Aus dem Leben eines deutschen Arbeiters, 1947), beletryzowana autobiografia, Warszawa : "Książka i Wiedza", 1950.
  • We Francji (niem. In Frankreich, 1949) dzieło autobiograficzne, przekł. Teresy Jętkiewicz, Warszawa : Czytelnik, 1953.
  • Unter uns (częściowy przekład polski ukazał się pt. Pierwsze kroki i inne opowiadania, Warszawa : "Czytelnik", 1952), opowiadania, 1950.
  • Powrót Kumiaków (niem. Die Heimkehr der Kumiaks, 1952), powieść, Warszawa : Czytelnik, 1956.
  • Roheisen, powieść socrealistyczna o budowie huty stali w NRD, 1955.
  • Die Kumiaks und ihre Kinder, powieść, 1959.
  • In Amerika, 1961.
  • Gedichte, 1965.

Literatura