Tankred Dorst


Tankred Dorst (ur. 19 grudnia 1925 w Oberlind, Landkreis Sonneberg, Turyngia; zm. 1 czerwca 2017 w Berlinie) – niemiecki dramaturg i pisarz. Międzynarodowe uznanie zyskał jako scenarzysta i reżyser.

Tablica pamiątkowa na domu w Berlinie, Kastanienallee 28, in Berlin-Westend Otto Hintze
Tablica pamiątkowa na domu w Berlinie, Kastanienallee 28, in Berlin-Westend.
Źródło: Wikimedia Commons


Genealogia

  • Ojciec : Georg Dorst, właściciel fabryki maszyn;

Życiorys i twórczość

Tankred Dorst wyrastał w zamożnej rodzinie mieszczańskiej, posiadającej fabrykę maszyn założoną przez dziadka Georga Dorsta. Będąc jeszcze uczniem szkoły średniej został w 1943 roku powołany do Służby Pracy Rzeszy (Reichsarbeitsdienst), a w 1944 do Wehrmachtu. Po krótkim szkoleniu trafił jako żołnierz na front zachodni, gdzie dostał się do niewoli. Koniec II wojny światowej zastał go w obozach jenieckich w Anglii i Stanach Zjednoczonych. Końcem 1947 roku zwolniono go z niewoli i przybył do Niemiec Zachodnich, dokąd przed represjami sowieckimi uciekła jego rodzina.

Tankred Dorst zdał maturę w Lüdinghausen i w 1950 roku zaczął studiować germanistykę oraz historię sztuki. W 1951 roku zamieszkał w Monachium, gdzie do 1959 roku studiował dodatkowo teatrologię. Praktyczne doświadczenia w pisaniu sztuk scenicznych i pracy teatralnej zebrał w studenckim studio marionetek „Das kleine Spiel”,dla którego napisał do 1959 roku 6 sztuk.

Pierwsze duże sztuki teatralne Dorsta wystawiono z sukcesem w 1960 roku na scenach w Lubece i Mannheim. Po tych sukcesach stworzył kolejne sztuki sceniczne i kilka ekranizacji filmowych. Już w 1963 roku został członkiem Bawarskiej Akademii Sztuk Pięknych. Od 1971 roku był członkiem Niemieckiego Stowarzyszenia Poetów, Eseistów i Nowelistów (PEN-Zentrum Deutschland). Podczas pracy nad filmem telewizyjnym Sand poznał Ursulę Ehler, która od lat 70-tych była jego towarzyszką życia i współpracowniczką w twórczości. Od połowy lat 70-tych wydawał prawie wszystkie publikacje razem z żoną Ursulą.

Uznanie znalazł także za granicą. W 1973 roku był profesorem gościnnym w Australii i Nowej Zelandii. W 1973 roku założył w Monachium wspólnie z Martinem Gregor-Dellinem, Jürgenem Kolbe, Michaelem Krügerem, Fritzem Arnoldem, Paulem Wührem, Inge Poppe, Christophem Buggertem, Günterem Herburgerem i Peterem Laemmle pierwszą spółdzielczą księgarnię autorską. W 1978 roku został członkiem Niemieckiej Akademii Języka i Poezji (Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung) w Darmstadt, a w 1983 roku przyjęto go do Akademii Nauki i Literatury w Moguncji. Tankred Dorst był też w 1992 roku współzałożycielem Bońskiego Biennale (Bonner Biennale). Później uczestniczył także w artystycznym kierownictwie tego festiwalu teatralnego, który od 2004 roku odbywał się w Teatrze Państwowym w Wiesbaden pod nazwą „Nowe Sztuki z Europy” (Neue Stücke aus Europa). W semestrze zimowym 2003/2004 prowadził wykłady z zakresu poetyki na Uniwersytecie Goethego we Frankfurcie nad Menem.

Grabstätte Tankred Dorst
Grób Tankreda Dorsta na Cmentarzu Bogenhausen w Monachium.
Źródło: Wikimedia Commons

Tankred Dorst zainscenizował na nowo w czasie Festiwalu Wagnerowskiego w Bayreuth w 2006 roku Pierścień Nibelunga Richarda Wagnera. Zastąpił przy tym duńskiego reżysera Larsa von Triera, który zrezygnował w 2004 roku z reżyserowania tej opery. Niemiecki dramaturg, który w wieku 78 lat pierwszy raz wyreżyserował operę był jednym z najczęściej granych autorów okresu powojennego na niemieckojęzycznych scenach.

Tankred Dorst zmarł 1 czerwca 2017 roku w wieku 91 lat. Jego grób znajduje się na Cmentarzu Bogenhausen w Monachium.


Dzieła (wybór)

Dramaty

  • 1960: Die Kurve (Zakręt); premiera w Teatrze Miejskim w Lubece, reżyseria: Hansjörg Utzerath
  • 1960: Gesellschaft im Herbst (Jesienne towarzystwo); premiera w Teatrze Narodowym w Mannheim, reżyseria: H. J. Klein
  • 1961: Große Schmährede an der Stadtmauer; premiera w Teatrze Miejskim w Lubece, reżyseria: U. Brecht
  • 1964: Die Mohrin (Murzynka); premiera w Städtische Bühnen Frankfurt, reżyseria: G. Klingenberg
  • 1968: Toller; premiera w Teatrze Państwowym w w Stuttgarcie, reżyseria: Peter Palitzsch
  • 1973: Eiszeit (Epoka lodowcowa); premiera w Schauspielhaus Bochum, reżyseria: Peter Zadek
  • 1975: Auf dem Chimborazo (Na Chimborazo); premiera w Schlossparktheater Berlin, reżyseria: D. Dorn / 1976 nowa wersja i pierwsze wystawienie w Münchner Kammerspielen, reżyseria: H. Clemen
  • 1977: Goncourt oder Die Abschaffung des Todes (razem z Horstem Laube); premiera w Städtische Bühnen Frankfurt am Main, reżyeria: P. Palitzsch
  • 1980: Die Villa (Willa); premiera w Düsseldorfer Schauspielhaus/Württembergischen Staatstheater Stuttgart, reżyseria: Jaroslav Chundela/G. Krämer
  • 1981: Merlin oder Das wüste Land (Merlin albo ziemia jałowa) ; premiera w Düsseldorfer Schauspielhaus, reżyseria: J. Chundela
  • 1985: Heinrich oder die Schmerzen der Phantasie (Henryk albo cierpienia fantazji; premiera w Düsseldorfer Schauspielhaus, reżyseria: V. Hesse
  • 1986: Ich, Feuerbach (Ja Feuerbach); premiera w Bayerisches Staatsschauspiel w Monachium, reżyseria: V. Hesse
  • 1987: Der verbotene Garten - fragment o D’Annunzio (Zakazany ogród); premiera w Teatrze Miejskim w St. Gallen, reżyseria: J. Gillar
  • 1987: Parzival; premiera w Thalia Theater w Hamburgu, reżyseria: Robert Wilson / 1990 nowa wersja i premiera w Städtische Bühnen Frankfurt am Main, reżyeria: A. Brill
  • 1988: Der verbotene Garten (Zakazany ogród); niemiecka premiera w Freie Volksbühne Berlin, reżyseria: H. Neuenfels
  • 1988: Korbes; premiera w Deutsches Schauspielhaus Hamburg, reżyseria: Wilfried Minks
  • 1988: Grindkopf; premiera w Städtische Bühnen Frankfurt am Main, reżyseria: A. Brill
  • 1990: Karlos; premiera w Münchner Kammerspielen, reżyseria: D. Dorn
  • 1990: Wie im Leben wie im Traum
  • 1992: Fernando Krapp hat mir diesen Brief geschrieben (Fernando Krapp napisał do mnie ten list); premiera w Wiener Burgtheater (Akademietheater), Akademietheater, reżyeria: Wilfried Minks
  • 1994: Herr Paul (Pan Paweł); premiera w Deutsches Schauspielhaus w Hamburgu, reżyseria: Jossi Wieler
  • 1994: Nach Jerusalem (Do Jeruzalem); premiera w Deutsches Schauspielhaus w Hamburgu, reżyseria: M. Hartmann
  • 1995: Die Schattenlinie (Linia cienia); premiera w Burgtheater Wien, Akademietheater, reżyseria: H. Hollmann
  • 1996: Die Geschichte der Pfeile (Historia strzał; reżyseria: Torsten Fischer
  • 1997: Die Legende vom armen Heinrich (Legenda o biednym Henryku; premiera w Münchner Kammerspielen, reżyseria: J.-D. Herzog
  • 1997: Harrys Kopf; premiera w Düsseldorfer Schauspielhaus, reżyseria: Wilfried Minks
  • 1997: Was sollen wir tun (Co mamy robić); premiera w Schauspiel Bonn/Staatsschauspiel Dresden, reżyseria: Antoine Uitdehaag / Tobias Wellemeyer
  • 1998: Wegen Reichtum geschlossen (Zamknięte z powodu bogactwa, komedia metafizyczna); premiera w Bayerisches Staatsschauspiel München, reżyseria: A. Lang
  • 1999: Große Szene am Fluß; premiera w Bayerisches Staatsschauspiel München, reżyseria: K. Emmerich
  • 2001: Kupsch (Monolog); premiera w Deutsches Theater w Getyndze, reżyseria: B. von Poser
  • 2002: Die Freude am Leben (Radość życia); premiera w Schauspiel Bonn, reżyseria: H. Clemen
  • 2002: Othoon (fragment); premiera w Schauspiel Frankfurt, reżyeria: A. Brill
  • 2004: Purcells Traum von König Artus (Sen Purcella o królu Arturze). Sztuka z muzyką według Henry Purcella. Premiera w Hessisches Staatstheater Wiesbaden, reżyseria: David Mouchtar-Samorai
  • 2005: Die Wüste (Pustynia); premiera w Theater Dortmund, reżyeria: H. Schmidt-Rahmer
  • 2007: Ich bin nur vorübergehend hier - Botschaften aus dem Niemandsland; premiera w Niedersächsisches Staatstheater Hannover, reżyseria: J. Hölscher
  • 2008: Künstler (Artysta); premiera w Theater Bremen, reżyseria: Christian Pade
  • 2008: Prosperos Insel (Wyspa Prosperos)
  • 2016: Das Blau in der Wand (Błękit w ścianie); premiera 8 czerwca 2016 Ruhrfestspiele, Kleines Theater, Recklinghausen

Teatr marionetek

  • 1953 i 1964: Aucassin und Nicolette (Aucassin i Nicolette)
  • 1956: Eugen. Eine merkwürdige Geschichte (Eugen. Osobliwa historia
  • 1957: La Ramée
  • 1958: Felis Caligatus (według Ludwiga Tiecka)
  • 1959: A Trumpet for Nap
  • 1961: Maipu's Versuchung oder Die Belohnte Treue (Pokusa Maipu lub nagroda za wierność

Ekranizacje

  • 1960: Die Kurve (Zakręt, film telewizyjny, reżyseria: Peter Zadek)
  • 1969: Rotmord (film telewizyjny według Tollera, reżyseria: Peter Zadek)
  • 1971: Sand (film telewizyjny, reżyseria: Peter Palitzsch)
  • 1975: Eiszeit (Epoka lodowa, film fabularny, reżyseria: Peter Zadek)
  • 1976: Dorothea Merz (dwuczęściowy film telewizyjny, reżyseria: Peter Beauvais)
  • 1978: Klaras Mutter (Matka Klary, film telewizyjny we własnej reżyserii)
  • 1980: Mosch (film telewizyjny we własnej reżyserii)
  • 1983: Eisenhans (Żelazny Jan, film fabularny we własnej reżyserii)

Libretta

  • 1960: La Buffonata. Ballet Chanté. Muzyka: Wilhelm Killmayer. Prapremiera 1961 Heidelberg (Städtische Bühnen), reżyseria: H. Neugebauer
  • 1962/63: Yolimba oder die Grenzen der Magie. Musikalische Posse. Muzyka: Wilhelm Killmayer. Prapremiera 1964 Wiesbaden (Hessisches Staatstheater), reżyseria: H. Neugebauer
  • 1969: Die Geschichte von Aucassin und Nicolette. Opera. Muzyka: Günter Bialas. Prapremiera 1969 Monachium (Bayerische Staatsoper)
  • 2001: Die Legende vom armen Heinrich. Opera. Muzyka: Ernst August Klötzke. Prapremiera 2011 Wiesbaden (Hessisches Staatstheater), kierownictwo muzyczne: Enrico Delamboye, reżyseria: Iris Gerath-Prein

Sztuki teatralne dla dzieci

  • 1982: Ameley, der Biber und der König auf dem Dach. Prapremiera w Burgtheater Wien, reżyeria: P. M. Preissler
  • 1994: Wie Dilldapp nach dem Riesen ging. Prapremiera w Deutsches Schauspielhaus Hamburg, reżyseria: Götz Loepelmann
  • 2000: Don’t eat little Charlie! Prapremiera w Royal National Theatre London; prapremiera w Niemczech jako Friss mir nur mein Karlchen nicht! w Städtischee Bühnen Heidelberg, reżyseria: W. M. Bauer
  • 2000: König Sofus und das Wunderhuhn. Prapremiera w Thalia Theater Halle, reżyseria: P. Mader

Sztuki pisane prozą

  • 1957: Geheimnis der Marionette; 1 publikacja
  • 1959: Auf kleiner Bühne – Versuch mit Marionetten; esej
  • 1962: Die Bühne ist der absolute Ort; esej
  • 1964: Herausgeber der collection theater
  • 1976: Dorothea Merz; fragmenty powieści
  • 1978: Klaras Mutter; opowiadanie
  • 1980: Mosch; książka do filmu
  • 1984: Die Reise nach Stettin; opowiadanie
  • 1985: Band 1 der Werkausgabe erscheint
  • 1986: Grindkopf; libretto dla aktorów
  • 1986: Der nackte Mann; tekst pisany prozą
  • 2000: Ich will versuchen Kupsch zu beschreiben; Künstlerbuch in der Raamin-Presse Roswitha Quadflieg
  • 2001: Die Freude am Leben. Kupsch; Stücke und Materialien, edition suhrkamp theaterreihe
  • 2001: Merlins Zauber; Suhrkamp-Verlag
  • 2002: Othoon. Stück und Materialien; edition suhrkamp theaterreihe
  • 2009: Glück ist ein vorübergehender Schwächezustand; opowiadanie
  • 2010: Ich soll versuchen den eingebildeten Kranken zu spielen

Słuchowiska

  • 1969: Toller, mit Helmut Qualtinger. Wersja radiowa i realizacja: Tankred Dorst/Helmut Qualtinger. Bayerischer Rundfunk/Radio Bremen 1969
  • 1974: Auf dem Chimborazo – reżyseria: Ulrich Gerhard (Hörspiel (Kunstkopf) – BR/RIAS Berlin/SDR)
  • 1987: Korbes; produkcja Süddeutscher Rundfunk
  • 1992: Nach Jerusalem – reżyseria: Otto Düben (Hörspiel – SDR)
  • 1993: Merlin oder das wüste Land – reżyseria: Walter Adler (Hörspiel – MDR)
  • 2005: Parzivals Weg – reżyseria: Beate Andres, współpracownicy: Marc Hosemann, Therese Affolter, Max Hopp, Judith Engel, Herbert Fritsch, Jürgen Holtz, Christine Oesterlein, Edgar Selge, Tankred Dorst, Martin Engler, Katharina Burowa u. a., 61 Minuten, DLR.

Literatura

  • Horst Laube (Hrsg.): Werkbuch über Tankred Dorst. Suhrkamp, Frankfurt 1974, ISBN 3-518-00713-0
  • Günther Erken (Hrsg.): Tankred Dorst. Suhrkamp, Frankfurt 1989, ISBN 3-518-38573-9

Linki