Karel van Mander


Karel van Mander (ur. w 1548 w Meulebeke w Flandrii, zm. 11 września 1606 w Amsterdamie) – flamandzki malarz manierysta, poeta, pisarz, rysownik, biograf, historyk sztuki.

Karel van Mander 56 Nicola Lastman
Karel van Mander.
Źródło: Wikimedia Commons


Genealogia

  • Ożenił się: ok. 1578 z N.N.;
  • Dzieci: syn Karel (ur. 1579), malarz.

Życiorys

Karek van Manden Garden of Love
Ogród miłości.
Źródło: Wikimedia Commons

Karel van Mander pochodził z zamożnej rodziny, z której wywodzili się wysocy urzędnicy, wojskowi i biskupi. Ponieważ wykazywał zdolności artystyczne wysłano go na naukę do Gandawy do malarza Lucasa de Heere, a potem do Courtray do Pietera van Vlericka. Po ukończeniu edukacji wrócił w 1569 roku do domu i zaczął malować obrazy do kościołów oraz pisać wiersze. W 1573 roku wyjechał do Włoch. W Florencji poznał toskańskiego malarza Giorgio Vasari i w Palazzo Spada w Terni wykonał fresk Zabójstwo admirała Gasparda II de Coligny. Podczas trzyletniego pobytu w Rzymie studiował tamtejsze dzieła malarskie i antyki, przy czym nie wykonywał rysunków, ale swoje spostrzeżenia notował w pamiętniku. W Rzymie zaprzyjaźnił się z Bartholomeusem Sprangerem, który znamiennie wpłynął na jego twórczość.

1600 van Mander Vor der Sintflut anagoria
Przed potopem.
Źródło: Wikimedia Commons

W podróży powrotnej w 1577 roku zatrzymał się w Bazylei, a następnie z Sprangerem udał się do Wiednia, gdzie uczestniczył w ozdabianiu łuku triumfalnego ku chwale cesarza Rudolfa II. Następnie wrócił do rodzinnej miejscowości. Wkrótce się ożenił i w 1579 roku na świat przyszedł jego najstarszy syn Karel. Z powstałych w tym czasie obrazów najbardziej znane są Adam i Ewa w raju i Przed potopem. Zawierucha religijna i działania hiszpańskich oddziałów skierowane przeciwko protestantom, do których należał Mander i wszyscy jego krewni, spowodowały, że majątek rodziców został zniszczony. Z rodzicami, żoną i dzieckiem uciekł do Kortrijk, a następnie w 1582 do Brugi, którą opuścił z powodu panującej tam dżumy i ostatecznie w 1583 udał się do Haarlemu, gdzie żył przez 20 lat. W Haarlemie pomocy udzielili mu Hendrik Goltzius i Cornelis van Haarlem. Razem z nimi założył w 1587 roku akademię malarską zwaną Akademią haarlemską, której uczniem był m.in. Frans Hals.

Karel van Mander - Adoration of the Shepherds 1598
Adoracja pasterzy.
Źródło: Wikimedia Commons

Oprócz malarstwa Karel van Mander zajmował się również poezją. Jako członek zboru menonitów napisał sporo pieśni religijnych, które znalazły się w śpiewniku De gulden harpe (1627) używanym przez menonitów flamandzkich. Przetłumaczył Iliadę Homera, Bukoliki Wergiliusza. Do jego poetyckich dzieł należą także De Nederlandsche Helicon (1610). Sławę przyniosła mu książka Het Schilder-Boeck (1604). Pierwsza część książki (Grondt der Edel vry Schilder-Const) skierowana jest do uczniów malarstwa, a druga (Het Leven der Doorluchtighe Nederlandtsche en Hooghduytsche Schilders) przedstawia biografie antycznych, włoskich, niemieckich i niderlandzkich malarzy. Była ta pierwsza książka z zakresu historii sztuki na północy Europy. Karel van Mander był również ilustratorem i ozdobił w 1598 roku wydaną w Haarlemie Vermeulen-Bibel.

Chess players by Karel van Mander
Szachiści.
Źródło: Wikimedia Commons

W 1604 roku Mander przeprowadził się do Amsterdamu, gdzie dwa lata później zmarł i pochowany został w kościele Oude Kerk. Na podstawie jego obrazów i rysunków ryciny wykonali m.in. Jacob de Gheyn II, Pieter Jansz Saenredam, Jodocus Hondius Starszy, Bartholomeus Willemsz Dolendo, Jacob Matham.


Dzieła (wybór)

  • Adoracja pasterzy, 1598, Frans Hals Museum, Haarlem.
  • Masakra niewinnych, 1600, Ermitaż.
  • Hojność Scypiona, 1600, Rijksmuseum, Amsterdam.
  • Kontynuacja Scypiona, 1600, Rijksmuseum, Amsterdam.
  • Alegoria natury, 1600, na rewersie obrazu Kontynuacja Scypiona.
  • Szachiści, 1600, kolekcja prywatna.
  • Przed potopem, 1600, Städelsches Kunstinstitut, Frankfurt nad Menem.
  • Ogród miłości, 1602.
  • Taniec wokół złotego cielca, Frans Hals Museum, Haarlem.

Literatura

  • Wessely, Joseph Eduard, "Mander, Karel van" w: Allgemeine Deutsche Biographie 20 (1884), s. 174-175 [Online-Version]; URL: https://www.deutsche-biographie.de/pnd118781529.html#adbcontent

Linki