George Grosz


George Grosz 1930
George Grosz (1930).
Źródło: Wikimedia Commons

George Grosz (ur. 26 lipca 1893 jako Georg Ehrenfried Groß w Berlinie, zm. 6 lipca 1959 tamże) – niemiecko-amerykański malarz, grafik i karykaturzysta zaliczany do Nowej Rzeczowości. Jego prace noszą rysy ekspresjonistyczne, dadaistyczne i futurystyczne. Typowymi tematami są wielkie miasto, jego brutalność (mord, perwersja, gwałt),jak również sprzeczności klasowe. W dziełach, często karykaturach, wyśmiewał rządzące kręgi Republiki Weimarskiej, sięgał do przeciwieństw socjalnych, krytykował gospodarkę, politykę oraz kler. (wyznanie luterańskie)



Genealogia

  • Ojciec : Karl Ehrenfried, właściciel restauracji;
  • Matka : Marie Wilhelmine Luise Schultze;
  • Ożenił się : w Berlinie w 1920 z Evą Peter (1895–1960);
  • Dzieci : 2 synowie.

Życiorys i twórczość

George Grosz urodził się 26 lipca 1893 w Berlinie jako syn Karla Ehrenfrieda Großa i jego żony Marie Wilhelmine Luise z domu Schultze. W 1898 roku rodzina przeprowadziła się do Słupska na Pomorzu. Po śmierci ojca w 1900 roku matka z dziećmi wróciła do Berlina, ale już dwa lata później ponownie zamieszkała w Słupsku. Grosz uczęszczał tam do 1908 roku do wyższej szkoły realnej. Już jako dziecko kopiował rysunki z czasopism ilustrowanych. Szczególnie interesowały go obrazy odzwierciedlające sceny dramatyczne. W autobiografii Małe JA i duże NIE (Ein kleines Ja i ein großes Nie) przedstawił stan szkoły, w której miały miejsce szykany i przemoc, a którą musiał opuścić po zatargu z referendarzem, któremu zrewanżował się policzkiem.

Od 1909 do 1911 roku studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Dreźnie u Richarda Müllera (1874–1954) i od 1911 do 1913 w Akademii Sztuk Pięknych w Berlinie u Emila Orlika (1870–1932). Od 1910 roku rysował karykatury dla czasopism „Ulk” i „Lustige Blätter“. Wiosną 1913 roku udał się do Paryża, gdzie spędził osiem miesięcy. Na początku I wojny światowej zgłosił się w 1914 do wojska, ale już w maju 1915 został uznany za niezdolnego do dalszej służby. Jako przeciwnik wojny postanowił, że nie będzie nosił niemieckiego nazwiska i w 1916 roku zmienił je na Grosz. W tym czasie malował wiele scen wojennych, żołnierzy bez nosów, kaleki wojenne i wiele innych. W 1915 roku jeden rysunek i wiersz ukazał się w ekspresjonistycznym czasopiśmie „Die Aktion” Franza Pfemferta (1879–1954). W 1917 roku został ponownie wcielony do wojska, trafił do kliniki dla nerwowo chorych i uznano go za niezdolnego do służby. Wrócił do Berlina i jeszcze w tym samym roku ukończył swoje główne wczesne dzieło Metropolis (1917), w którym przedstawił w krwistoczerwonej farbie miasto jako rozpętany chaos.

Grosz razem z Johnem Heartfieldem (1891–1968) i Wielandem Herzfeldem (1896–1988) założył w Berlinie scenę dada. Razem z pisarzem Richardem Huelsenbeckiem (1892–1974) zorganizował w 1917 roku pierwsze wieczory dada w Berlinie. W okresie wojny dadaizm rozszerzył się w Europie. Wszędzie artyści należący do tego nurtu protestowali przeciw wojnie oraz propaństwowo myślącym grupom mieszczańskim i artystycznym. Fascynacji wojną przeciwstawiali postawę pacyfistyczną i panujące dotąd mieszczańskie wartości uznawali za absurd. Grosz odpowiedzialny był za propagandę i w latach 1919–24 razem z Wielandem Herzfeldem wydawał magazyn „Die Pleite“, ilustrował czasopisma i książki współczesnych autorów m.in. Heinricha Manna (Kobes, 1925), Richarda Huelsenbecka (Modlitwy fantastyczne, 1920) i Bertolta Brechta (Trzej żołnierze, 1932). Z powodu poszczególnych satyrycznych rysunków wszedł w konflikt z sądem i skazany został na karę pieniężną. W 1920 roku współorganizował Pierwsze Międzynarodowe Targi Dada w Berlinie i wystawiał tam obraz Ofiara społeczeństwa (Ein Opfer der Gesellschaft) oraz kolaż na płótnie. W tym okresie twórczości interesował się także kubizmem i fowizmem.

W 1919 roku pod wrażeniem rewolucji listopadowej wstąpił do Komunistycznej Partii Niemiec (KPD) i do „Grupy listopadowej” (Novembergruppe), a swoją sztukę oddał na służbę proletariatu. W stosunku do wczesnych prac dadaistycznych zmienił się temat prac z scen kawiarnianych, ulic wielkiego miasta i wielkomiejskich na zgryźliwe przedstawienie przeciwników politycznych. Stworzył, nawiązujący do eposu Heinricha Heine (1797–1856), wielki polityczny obraz Niemcy, baśń zimowa (Deutschland, ein Wintermärchen, zaginął po 1933), w środku którego umieścił oficera rezerwy jako typowego niemieckiego filistra z pieczenią wieprzową, piwem i gazetą lokalną; poniżej „trzy filary społeczeństwa” : klechę, generała i profesora; pojawia się także marynarz jako symbol rewolucji i prostytutka jako symbol upadku. Także ten obraz wystawił na Pierwszych Międzynarodowych Targach Dada w Berlinie w 1920 roku. Wykonywał ilustracje do lewicowych satyrycznych gazet KPD „Eulenspiegel” i „Roter Pfeffer” oraz tygodnika satyrycznego „Simplicissimus” (1926–1932).

W 1922 roku Grosz podróżował do Rosji, w 1924 i 1927 do Francji. Rok 1931 przyniósł mu nagrodę „Watson F. Blair Purchase Prize” i w tym samym roku zorganizował pierwszą swoją wystawę amerykańską w Weyhe Gallery w Nowym Jorku. W 1932 roku zaproszony został przez Art Students League w Nowym Jorku do wygłoszenie wykładów. Do Niemiec wrócił w październiku, ale już w styczniu 1933 roku emigrował z żoną do Stanów Zjednoczonych, gdzie w 1938 roku otrzymał obywatelstwo amerykańskie). 8 marca 1933 roku odebrano mu obywatelstwo niemieckie, a pozostałe w Niemczech prace nacjonaliści zaliczyli do „sztuki zdegenerowanej” („entartete Kunst”) i część zniszczyli. Ze 170 dzieł okresu berlińskiego około 70 uważa się za zaginione. W Nowym Jorku otworzył szkołę artystyczną i uczył w Art Students League. Miesiące letnie spędzał od 1936 roku półwyspie Cape Cod. W 1946 roku zamieszkał w Hilaire Farm, Huntington, Long Island. W Dallas w Teksasie powstała w 1952 roku jego seria obrazów i akwareli (wydane w 1952 pt. Impressions of Dallas). W Ameryce zaniechał satyrę i malował akwarele i obrazy olejne przedstawiające ludzi i pejzaże. Seria obrazów olejnych i akwareli (Stockmänner,1947–49) wykracza daleko poza wcześniejszą satyrę, wkracza w światopogląd i jest pewnego rodzaju tańcem śmierci, oddźwiękiem terroru nazistowskiego i wojny światowej. Obrazy te, w których pobrzmiewa język sprzed 1933 rokiem, są kulminacją pomysłowości i umiejętności malarskich artysty.

Grosz Europę odwiedził w 1935, 1950 i w 1953 Berlin. Kilka tygodni po powrocie do Niemiec w maju 1959 roku zmarł na zawał serca.


Dzieła (wybór)

  • Zamieszki szaleńców (Krawall der Irren), tusz, pióro, 1915, Kunstbibliothek, SMPK, Berlin
  • Wspomnienie Nowego Jorku (Erinnerung an New York), litografia, 1915/16, Staatsgalerie Stuttgart, Graphische Sammlung, Stuttgart
  • Samobójstwo (Selbstmord), 1916, Tate Gallery, Londyn
  • Chory z miłości (Der Liebeskranke), 1916, Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Düsseldorf
  • Wielkie miasto (Großstadt), 1916/17, Thyssen-Bornemisza Sammlung, Lugano
  • Morderstwo na tle seksualnym na ulicy Ackerstrasse (Lustmord in der Ackerstrasse), 1916/17, Kunstbibliothek, SMPK, Berlin
  • Metropolis, olej na płótnie, 1916/1917, Museo Thyssen-Bornemisza, Madryd
  • Wybuch (Explosion), 1917, The Museum of Modern Art, Nowy Jork
  • Niemcy, baśń zimowa, (Deutschland, ein Wintermärchen), zaginiony
  • John, morderca kobiet (John der Frauenmörder), 1918, Hamburger Kunsthalle, Hamburg
  • Handlarz dziewcząt (Der Mädchenhändler), akwarela, pióro trzcinowe i tusz, 1918, Hessisches Landesmuseum, Darmstadt
  • Piękno, chcę cię chwalić (Schönheit, dich will ich preisen), akwarela, pióro i tusz, 1919, Galerie Nierendorf, Berlin
  • Ofiara społeczeństwa (Ein Opfer der Gesellschaft, kolaż, 1919, Estate of G G
  • Orgia (Orgie), akwarela, pióro i tusz, 1920, Galerie Pels-Leusden, Berlin
  • Szary dzień (Grauer Tag), 1921, Nationalgalerie, Berlin
  • Portret pisarza Maxa Hermann-Neisse, 1925, Städtische Kunsthalle Mannheim
  • Podpory społeczeństwa (Die Stützen der Gesellschaft), olej na płótnie, 1926, Neue Nationalgalerie, Berlin
  • Portret Maxa Schmelinga, 1926, Axel-Springer-Verlag, Berlin
  • Agitator (Agitator), 1928, Stedelijk Museum, Amsterdam
  • Cieszę się, że wróciłem (Ich bin froh, wieder da zu sein), 1943, Tempe, Arizona State University
  • Kain, albo Hitler w piekle (Kain, oder Hitler in der Hölle), 1944, kolekcja prywatna
  • Kopalnia (Die Grube), 1946, Wichita Art Museum, Wichita, Kansas.
  • Wróg tęczy (Der Feind des Regenbogens), akwarela, ok. 1952

Literatura

  • Grohmann, Will, "Grosz, George" w: Neue Deutsche Biographie. Tom 7 (1966), s. 161-162; URL: https://www.deutsche-biographie.de/pnd118542672.html#ndbcontent

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 0.00 (0 Votes)